MLN131 - Chương 6: Vấn đề dân tộc và tôn giáo trong thời kỳ quá độ

Đáp án đúng: "Xoá bỏ dần sự chênh lệch về mọi mặt giữa các dân tộc do lịch sử để lại". Cương lĩnh dân tộc của V.I.Lênin xác định quyền bình đẳng chỉ trở thành hiện thực khi khắc phục được sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế, văn hoá giữa các dân tộc do lịch sử và chế độ áp bức để lại, vì đó mới là gốc vật chất của bất bình đẳng. "Ban hành hệ thống hiến pháp và pháp luật về quyền bình đẳng giữa các dân tộc" — chỉ tạo khuôn khổ pháp lý, bình đẳng ghi trên văn bản chưa thành bình đẳng trong thực tế. "Nâng cao trình độ dân trí, văn hoá cho đồng bào" — là một mặt của việc thu hẹp chênh lệch, không bao trùm các lĩnh vực kinh tế, xã hội. "Chống tư tưởng phân biệt chủng tộc, kì thị và chia rẽ dân tộc" — là nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng đi kèm, không xử lý được nguyên nhân kinh tế - xã hội của sự bất bình đẳng.

Đáp án đúng: "Khi xã hội đã có phân chia giai cấp và đối kháng giai cấp". Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ rõ trong xã hội chưa có giai cấp, tôn giáo chỉ là hiện tượng thuần túy tư tưởng; chỉ khi xã hội phân chia giai cấp và xuất hiện đối kháng giai cấp thì các giai cấp bóc lột mới lợi dụng tôn giáo làm công cụ thống trị, từ đó tôn giáo mang dấu ấn chính trị. "Khi xã hội đã thủ tiêu được giai cấp" — khi giai cấp bị thủ tiêu thì cơ sở của tính chính trị mất đi, chứ không phải lúc nó nảy sinh. "Khi loài người bước vào đêm trường trung cổ" — thời trung cổ chỉ là giai đoạn tôn giáo chi phối mạnh nhất, không phải mốc xuất hiện tính chính trị. "Khi chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời" — chủ nghĩa Mác chỉ phát hiện và lý giải hiện tượng này, không hề sinh ra nó.

Đáp án đúng: "Phát huy tiềm năng phát triển, rút ngắn khoảng cách chênh lệch giữa các vùng, các dân tộc". Nội dung kinh tế của chính sách dân tộc hướng tới khai thác tiềm năng, thế mạnh từng vùng và thu hẹp khoảng cách về trình độ phát triển, nhờ đó quyền bình đẳng giữa các dân tộc được bảo đảm trên thực tế. "Bù đắp cho đồng bào ở các nơi này để động viên họ cố gắng giữ gìn bờ cõi quốc gia" — xem chính sách như sự ban phát đổi lấy việc giữ đất, trái nguyên tắc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng, giúp nhau cùng phát triển. "Giảm thiểu sự lợi dụng điều kiện sống cực khổ của các nơi này để kích động thực hiện mưu đồ chia rẽ" — chỉ là kết quả phái sinh về an ninh, không phải mục đích cơ bản của chính sách. "Tận dụng mọi nguồn lực để tăng trưởng kinh tế khi ở các vùng đồng bằng đã cạn kiệt" — biến vùng dân tộc thiểu số thành nơi khai thác tài nguyên bù cho vùng khác, xa lạ với mục tiêu phát triển vì chính đồng bào ở đó.

Đáp án đúng: "Tín ngưỡng truyền thống". Giáo trình nêu rõ ở Việt Nam, tín ngưỡng truyền thống như thờ cúng tổ tiên, thờ các vị anh hùng dân tộc, thờ thành hoàng tồn tại ở mọi cấp độ và mọi tộc người, trở thành nền chung chi phối cả quan hệ dân tộc lẫn quan hệ tôn giáo. "Mê tín dị đoan" — là hiện tượng lệch chuẩn cần phê phán, khắc phục bằng văn hoá và giáo dục, không phải nhân tố chi phối. "Văn hóa tín ngưỡng" — cách nói quá chung, không phải phạm trù giáo trình dùng để chỉ nhân tố chi phối. "Giáo dục truyền thống" — thuộc lĩnh vực giáo dục, truyền thụ giá trị, không phải yếu tố tín ngưỡng tạo nền cho quan hệ dân tộc và tôn giáo.

Đáp án đúng: "3". Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ ra tôn giáo ra đời từ ba nguồn gốc: nguồn gốc tự nhiên, kinh tế - xã hội khi lực lượng sản xuất thấp khiến con người bất lực trước tự nhiên và trước áp bức xã hội; nguồn gốc nhận thức khi trình độ hiểu biết còn giới hạn, cái chưa giải thích được bị thần bí hoá; nguồn gốc tâm lý từ sợ hãi trước cái chết, thiên tai, cũng như từ lòng kính trọng, biết ơn. "4" — con số này sinh ra do tách nguồn gốc tự nhiên khỏi nguồn gốc kinh tế - xã hội thành hai, trong khi giáo trình gộp chung. "5" — không có căn cứ, vượt khỏi khung ba nguồn gốc. "6" — là số đặc điểm dân tộc ở Việt Nam, bị đem sang đếm nguồn gốc tôn giáo.

Đáp án đúng: "Chung một phương thức sinh hoạt kinh tế". Giáo trình xác định đây là đặc trưng quan trọng nhất của dân tộc, vì lợi ích kinh tế chung mới ràng buộc các bộ phận, các thành viên lại với nhau và tạo nền tảng vật chất cho sự thống nhất, ổn định, bền vững của cộng đồng. "Chung một vùng lãnh thổ" — xác định không gian sinh tồn, là điều kiện cần nhưng tự nó chưa tạo ra sự gắn bó lợi ích. "Chung một ngôn ngữ làm công cụ giao tiếp" — là công cụ giao tiếp và lưu giữ bản sắc, phái sinh trên nền sinh hoạt kinh tế chung. "Chung một nền văn hóa và tâm lý" — thuộc tầng ý thức, kết tinh từ đời sống kinh tế chung nên là biểu hiện chứ không phải cơ sở quyết định.

Đáp án đúng: "Sự biến đổi của phương thức sản xuất". Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, các hình thức cộng đồng người từ thị tộc đến dân tộc đều hình thành và biến đổi gắn với sự thay thế của các phương thức sản xuất; dân tộc theo nghĩa hiện đại chỉ xuất hiện khi phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ra đời. "Sự biến đổi của giai cấp thống trị" — việc giai cấp nào giữ địa vị thống trị lại do quan hệ sản xuất quyết định, nên đó là hệ quả. "Sự biến đổi của kiến trúc thượng tầng xã hội" — toàn bộ thể chế, tư tưởng chính trị bị quy định bởi cơ sở kinh tế, không phải nguyên nhân cuối cùng. "Sự biến đổi của cơ sở hạ tầng xã hội" — toàn bộ quan hệ sản xuất chỉ là một mặt của phương thức sản xuất, biến đổi của nó lại bắt nguồn từ lực lượng sản xuất.

Đáp án đúng gồm ba ý: "Cộng đồng về ngôn ngữ", "Cộng đồng về văn hóa" và "Ý thức tự giác tộc người". Theo nghĩa hẹp, dân tộc là tộc người, được xác định bằng ba tiêu chí: cùng ngôn ngữ mẹ đẻ, cùng các giá trị văn hoá đặc thù và ý thức tự giác tộc người, trong đó ý thức tự giác tộc người là tiêu chí quan trọng nhất để phân định. "Cộng đồng về lãnh thổ" — là đặc trưng của dân tộc theo nghĩa rộng, tức quốc gia - dân tộc có lãnh thổ và nhà nước; các tộc người ở Việt Nam cư trú xen kẽ, phân tán nhiều vùng, có tộc người sống ở nhiều quốc gia, nên lãnh thổ riêng không thể là tiêu chí nhận diện tộc người.

Đáp án đúng gồm hai ý: "Cộng đồng dân cư muốn tách ra để hình thành cộng đồng dân tộc độc lập" và "Các dân tộc trong từng quốc gia, thậm chí các dân tộc ở nhiều quốc gia muốn liên hiệp lại với nhau". V.I.Lênin khái quát hai xu hướng khách quan: xu hướng thứ nhất do ý thức dân tộc thức tỉnh nên các cộng đồng bị áp bức đấu tranh thành lập quốc gia độc lập; xu hướng thứ hai do lực lượng sản xuất, khoa học công nghệ và giao lưu phát triển, các dân tộc tự nguyện xích lại gần nhau. "Cộng đồng dân tộc yếu thế có xu hướng sáp nhập với các dân tộc có trình độ phát triển cao hơn" — không phải xu hướng khách quan, vì liên hiệp là tự nguyện trên cơ sở bình đẳng chứ không phải dân tộc yếu bị sáp nhập. "Cộng đồng dân tộc phát triển hưng thịnh sẽ có ý định tách ra hình thành quốc gia - dân tộc độc lập" — đảo ngược nguyên nhân, động lực tách ra là ý thức dân tộc ở các dân tộc bị áp bức, không phải sự hưng thịnh.

Đáp án đúng: "Sự thống nhất trong cùng cộng đồng quốc gia - dân tộc". Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo; mọi tộc người và mọi tôn giáo đều nằm trong một cộng đồng quốc gia - dân tộc thống nhất, cùng chung lợi ích độc lập, chủ quyền và phát triển, nên đó chính là nền tảng hình thành và củng cố quan hệ dân tộc - tôn giáo. "Sự thống nhất quản lý của Đảng Cộng sản Việt Nam" — Đảng giữ vai trò lãnh đạo chứ không phải chủ thể quản lý hành chính, và vai trò lãnh đạo là nhân tố chính trị, không phải cơ sở hình thành quan hệ. "Sự thống nhất lợi ích kinh tế giữa các giai cấp" — lợi ích kinh tế giữa các giai cấp không đồng nhất nên không thể làm cơ sở. "Sự liên minh trong giáo hội và Quốc hội" — Việt Nam không có liên minh giữa giáo hội và cơ quan quyền lực nhà nước.

Đáp án đúng: "Tín ngưỡng thờ cúng vua Hùng". Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam biểu hiện theo nhiều cấp độ, từ gia đình, dòng họ, làng xã đến quốc gia; ở cấp quốc gia, cả cộng đồng cùng thờ Hùng Vương như tổ tiên chung, tạo nên ý thức cội nguồn vượt lên ranh giới tộc người và tôn giáo. "Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên" — là tên gọi chung của cả hệ tín ngưỡng, thực hành chủ yếu ở cấp gia đình và dòng họ, nên chưa trả lời được yêu cầu về cấp quốc gia. "Tín ngưỡng thành hoàng" — gắn với làng xã, thờ người có công khai phá, bảo vệ làng. "Tín ngưỡng thờ mẫu" — là tín ngưỡng dân gian mang màu sắc vùng miền, không phải cấp độ quốc gia.

Đáp án đúng: "Duy tâm". Các tôn giáo đều thừa nhận một lực lượng siêu nhiên sáng tạo và chi phối thế giới, tức lấy tinh thần, ý niệm làm cái có trước và quyết định vật chất, nên về phương diện thế giới quan chúng mang tính duy tâm; đây cũng là chỗ khác biệt căn bản với thế giới quan của chủ nghĩa Mác. "Duy vật" — khẳng định vật chất có trước và quyết định ý thức, trái hẳn với lập trường của tôn giáo. "Duy vật biện chứng" — là thế giới quan khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, đối lập với thế giới quan tôn giáo. "Duy vật siêu hình" — dù hạn chế về phương pháp, vẫn thuộc lập trường duy vật nên không phải thế giới quan tôn giáo.