MLN131 - Chương 4: Dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước xã hội chủ nghĩa

Đáp án đúng: "Bảo đảm vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản". Giáo trình khẳng định dân chủ xã hội chủ nghĩa là đỉnh cao trong tiến hóa của dân chủ, song chỉ có thể có và được duy trì với điều kiện tiên quyết là bảo đảm vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng Cộng sản, bởi tính nhất nguyên chính trị là cái giữ cho quyền lực không trượt khỏi tay nhân dân lao động. "Giai cấp công nhân phải nắm được quyền thống trị xã hội" — là tiền đề của cách mạng vô sản nói chung, không phải điều kiện tiên quyết để duy trì nền dân chủ. "Thực hiện dân chủ rộng rãi đối với mọi giai cấp, tầng lớp" — là nội dung, biểu hiện của nền dân chủ chứ không phải điều kiện tiên quyết, hơn nữa nền dân chủ này còn gắn với chuyên chính đối với các thế lực chống chế độ. "Thực hiện đa nguyên chính trị" — trái hẳn tính nhất nguyên chính trị của dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Đáp án đúng: "Thực tiễn đấu tranh giai cấp ở Pháp và Công xã Pari năm 1871". Giáo trình xác định dân chủ xã hội chủ nghĩa được phôi thai từ thực tiễn đấu tranh giai cấp ở Pháp và Công xã Pari năm 1871, nhà nước của người lao động chỉ tồn tại 72 ngày nhưng đã phác ra kiểu tổ chức chính quyền mới; phải tới Cách mạng Tháng Mười Nga 1917 nền dân chủ ấy mới chính thức được xác lập. "Thực tiễn đấu tranh giai cấp ở Việt Nam" — diễn ra muộn hơn nhiều và không phải mầm mống đầu tiên của nền dân chủ kiểu mới trên thế giới. "Phong trào cách mạng 1930 - 1931" — là đỉnh cao đấu tranh trong nước với Xô viết Nghệ - Tĩnh, không phải mốc phôi thai của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. "Thành công của cách mạng tháng 8 năm 1945" — là mốc xác lập chế độ dân chủ nhân dân ở Việt Nam, muộn hơn cả mốc xác lập nền dân chủ xã hội chủ nghĩa đầu tiên.

Đáp án đúng: "Cuộc cách mạng do giai cấp vô sản và nhân dân lao động tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản". Nhà nước xã hội chủ nghĩa chỉ xuất hiện khi cách mạng vô sản thắng lợi, giai cấp công nhân cùng nhân dân lao động giành chính quyền dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và lập ra bộ máy thực hiện quyền làm chủ của người lao động. "Sự chuyển biến tích cực của nhà nước tư sản" — nhà nước tư sản không thể tự chuyển thành nhà nước của người lao động vì bản chất giai cấp của nó đối lập. "Cuộc cách mạng tư sản do giai cấp tư sản và nhân dân lao động tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản" — sai cả tính chất cách mạng lẫn lực lượng lãnh đạo, cách mạng tư sản lập ra nhà nước tư sản. "Cuộc cách mạng vô sản do giai cấp nông dân tiến hành" — nông dân là lực lượng đồng minh, sứ mệnh lãnh đạo thuộc giai cấp công nhân.

Đáp án đúng: "Dân chủ là một giá trị nhân loại chung". Hồ Chí Minh tiếp cận dân chủ trước hết như một giá trị chung của loài người, rồi diễn đạt lại thật gọn thành dân là chủ và dân làm chủ, và đó chính là hướng phát triển dân chủ mà Người đề ra. "Dân chủ là người dân được tự do, hạnh phúc" — tự do và hạnh phúc là mục tiêu mà chế độ mới hướng tới, không phải nội hàm của khái niệm dân chủ. "Dân chủ là phát triển đất nước Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam" — lẫn mục tiêu phát triển đất nước với bản thân khái niệm dân chủ. "Dân chủ là người dân được tự do, hạnh phúc và là phát triển đất nước Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam" — gộp hai cách hiểu vừa bị bác lại với nhau thì vẫn sai, vì không ý nào trong đó là hướng phát triển dân chủ Hồ Chí Minh nêu ra.

Đáp án đúng: "Công khai hóa, minh bạch hóa, dân chủ hóa về thông tin, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước". Muốn nhân dân giám sát và phản biện được thì trước hết dân phải biết, nên điều kiện đầu tiên là thông tin cùng chủ trương, chính sách được công khai, minh bạch và dân chủ hóa; đó cũng là nội dung giải pháp phát huy dân chủ nêu trong giáo trình. "Công khai hóa, pháp luật hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước" — thiếu yêu cầu minh bạch và dân chủ hóa thông tin, còn pháp luật hóa thuộc công tác lập pháp hơn là điều kiện cho giám sát. "Công khai hóa, thực thi hóa chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và của cả hệ thống chính trị" — thực thi hóa là khâu tổ chức thực hiện, không tạo ra năng lực giám sát cho dân. "Triển khai mạnh mẽ, đồng bộ hóa hệ thống pháp luật" — là yêu cầu của nhà nước pháp quyền, không trực tiếp mở đường cho phản biện xã hội.

Đáp án đúng: "Pháp luật". Đặc trưng cốt lõi của nhà nước pháp quyền là trong mọi hoạt động của xã hội, pháp luật được đặt ở vị trí tối thượng; nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật, mọi chủ thể kể cả cơ quan công quyền đều phải tuân theo. "Quyền lợi của giai cấp công nhân" — nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mang bản chất giai cấp công nhân nhưng phục vụ lợi ích toàn thể nhân dân lao động, và lợi ích giai cấp không thể đứng trên luật. "Quyền lợi của nhà nước" — đặt nhà nước lên trên pháp luật chính là điều mà nhà nước pháp quyền phủ định. "Ý chí, nguyện vọng của nhân dân lao động" — là cái mà pháp luật phải thể chế hóa, nhưng khi đã thành luật thì chính pháp luật mới là cái được thượng tôn.

Đáp án đúng: "Chế độ cộng sản nguyên thủy". Ở xã hội tự quản của thị tộc, bộ lạc, nhân dân họp Đại hội để cử ra và bãi miễn thủ lĩnh quân sự; hình thức dân chủ sơ khai ấy được Ph. Ăngghen gọi là dân chủ nguyên thủy hay dân chủ quân sự. "Chế độ tư bản chủ nghĩa" — tương ứng nền dân chủ tư sản, vận hành bằng thể chế đại diện và pháp luật tư sản, không phải dân chủ quân sự. "Chế độ phong kiến" — là chế độ quân chủ chuyên chế, quyền lực thuộc về vua và lãnh chúa nên về thực chất không có nền dân chủ. "Chế độ chiếm hữu nô lệ" — tương ứng nền dân chủ chủ nô, nơi dân chỉ gồm chủ nô và một bộ phận công dân tự do, khác hẳn hình thức tự quản của cộng đồng nguyên thủy.

Đáp án đúng: "XI". Yếu tố kiểm soát quyền lực được bổ sung vào nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước trong Cương lĩnh và Văn kiện Đại hội lần thứ XI năm 2011, sau đó được hiến định tại khoản 3 Điều 2 Hiến pháp năm 2013 với đúng cách diễn đạt nêu trong câu hỏi. "X" — Đại hội lần thứ X chỉ nêu quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan, chưa có yếu tố kiểm soát. "XII" — kế thừa và cụ thể hóa nguyên tắc đã có sẵn, không phải nơi nguyên tắc này được đề cập lần đầu. "XIII" — tiếp tục nhấn mạnh kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng trên nền nguyên tắc đã được xác lập từ trước.

Đáp án đúng gồm ba ý: "Dân chủ chủ nô", "Dân chủ tư sản" và "Dân chủ xã hội chủ nghĩa". Với tư cách một hình thái nhà nước, một chế độ chính trị, lịch sử nhân loại cho đến nay chỉ có ba nền dân chủ đã và đang tồn tại: nền dân chủ chủ nô trong xã hội chiếm hữu nô lệ, nền dân chủ tư sản ra đời cùng cách mạng tư sản, và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa xác lập từ Cách mạng Tháng Mười Nga; chế độ phong kiến là quân chủ chuyên chế nên không có nền dân chủ. "Dân chủ cộng sản chủ nghĩa" — không phải nền dân chủ đã hoặc đang tồn tại, vì ở xã hội cộng sản chủ nghĩa nhà nước tiêu vong, dân chủ với tư cách hình thái nhà nước cũng mất đi và chỉ còn tồn tại như một giá trị xã hội.

Đáp án đúng: "Trong lĩnh vực kinh tế và chính trị". Dân chủ phải được thực hiện trên mọi lĩnh vực, nhưng kinh tế là cơ sở vật chất quyết định, còn chính trị là nơi quyền lực của nhân dân bộc lộ trực tiếp qua bầu cử, bãi miễn và tham gia quản lý nhà nước, nên dân chủ ở hai lĩnh vực này quan trọng hàng đầu và nổi bật nhất. "Trong lĩnh vực văn hóa tinh thần và tư tưởng" — thuộc bản chất tư tưởng - văn hóa - xã hội của nền dân chủ, quan trọng nhưng do cơ sở kinh tế và thể chế chính trị quy định. "Trong lĩnh vực chính trị và tư tưởng" — bỏ mất kinh tế, tức bỏ mất cơ sở của toàn bộ nền dân chủ. "Trong lĩnh vực kinh tế và tư tưởng" — bỏ mất chính trị, chính là lĩnh vực mà quyền làm chủ của nhân dân thể hiện rõ nhất.

Đáp án đúng: "Hình thức dân chủ gián tiếp". Khi nhân dân bầu Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và ủy quyền cho những người đại diện thay mình thực hiện quyền lực, quyền làm chủ được thực hiện qua một chủ thể trung gian, đó là dân chủ gián tiếp hay dân chủ đại diện. "Hình thức dân chủ trực tiếp" — là khi người dân tự mình hành động để thực hiện quyền làm chủ, không qua trung gian, như biểu quyết ở cơ sở hay trưng cầu ý dân. "Hình thức dân chủ đại nghị" — là thuật ngữ gắn với chế độ đại nghị của nhà nước tư sản, không phải cách gọi hình thức dân chủ ở Việt Nam. "Hình thức dân chủ công khai" — không phải một hình thức dân chủ được định danh, công khai chỉ là yêu cầu đối với hoạt động dân chủ.

Đáp án đúng: "Phòng chống tham nhũng, lãng phí và thực hành tiết kiệm". Giáo trình xác định đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí và thực hành tiết kiệm là nhiệm vụ cấp bách, lâu dài của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta, vì tham nhũng trực tiếp làm hỏng quyền làm chủ của nhân dân và niềm tin với chế độ. "Miễn nhiệm những người không hoàn thành nhiệm vụ" — là một biện pháp cụ thể trong công tác cán bộ, không phải nhiệm vụ cấp bách, lâu dài của cả quá trình. "Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức" — là một nội dung của cải cách bộ máy, được nêu song song chứ không được xác định là nhiệm vụ cấp bách, lâu dài ấy. "Có chính sách đãi ngộ, động viên, khuyến khích cán bộ, công chức" — chỉ là điều kiện bảo đảm cho công tác cán bộ.