Ôn tập cuối kỳ MLN111 Fall 2026

Đáp án đúng: "Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất". Trong ba mặt của quan hệ sản xuất, sở hữu tư liệu sản xuất giữ vai trò quyết định vì ai nắm tư liệu sản xuất thì người đó chi phối cả việc tổ chức quản lý lẫn việc phân phối sản phẩm. "Quan hệ tổ chức, quản lý" trực tiếp tác động tới hiệu quả sản xuất nhưng vẫn bị quy định bởi quan hệ sở hữu. "Quan hệ phân phối sản phẩm" là khâu cuối, phản ánh và củng cố quan hệ sở hữu chứ không quyết định nó. "Tất cả các quan hệ có vị trí ngang nhau" xoá mất thứ bậc, dẫn tới không thể giải thích vì sao thay đổi chế độ sở hữu lại làm đổi cả chế độ xã hội.

Đáp án đúng: "Quan hệ sản xuất". Quan hệ sản xuất là quan hệ cơ bản, quyết định mọi quan hệ xã hội khác; tổng hợp các quan hệ sản xuất hợp thành cơ sở hạ tầng, và trên cơ sở hạ tầng ấy mới dựng lên các quan hệ chính trị, pháp luật, đạo đức, nghệ thuật, tôn giáo. "Lực lượng sản xuất" là nội dung vật chất của quá trình sản xuất, quyết định quan hệ sản xuất, nhưng nó không trực tiếp sinh ra các quan hệ xã hội khác — phải qua khâu trung gian là quan hệ sản xuất. "Cơ sở vật chất" là cách nói chung chung, không phải một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử. "Quan hệ xã hội" chính là cái đang được giải thích, không thể lấy nó làm cơ sở sinh ra chính nó.

Đáp án đúng: "Sản xuất vật chất". Đây là phạm trù rộng nhất, bao trùm toàn bộ hoạt động tạo ra của cải vật chất của xã hội, và chính nó là cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. "Sản xuất tư liệu sản xuất" và "Sản xuất tư liệu tiêu dùng" đều chỉ là hai BỘ PHẬN của nền sản xuất vật chất, lấy một phần thay cho toàn thể. "Sản xuất hàng hóa, dịch vụ" là hình thức sản xuất gắn với một giai đoạn lịch sử nhất định; xã hội cộng sản nguyên thuỷ không có sản xuất hàng hoá nhưng vẫn tồn tại nhờ sản xuất vật chất.

Đáp án đúng: "Con người thực hiện sự cải biến giới tự nhiên". Sản xuất vật chất là quá trình con người dùng công cụ lao động tác động vào tự nhiên, cải biến các dạng vật chất của tự nhiên thành của cải phù hợp với nhu cầu của mình. "Con người nhận thức thế giới và bản thân mình" là hoạt động nhận thức, diễn ra trong tư duy chứ không làm biến đổi đối tượng vật chất. "Con người thực hiện sáng tạo trong tư duy" cũng thuộc lĩnh vực tinh thần. "Con người thực hiện lợi ích của mình" nói về mục đích chứ không nói thực chất của quá trình; nhiều hoạt động khác cũng nhằm thực hiện lợi ích.

Đáp án đúng: "Riêng/Chung". Luận điểm của Lênin là cái riêng phong phú hơn cái chung, vì ngoài những thuộc tính chung nó còn chứa những mặt đơn nhất mà cái chung không có; ngược lại cái chung sâu sắc hơn cái riêng vì nó nắm được cái bản chất, lặp lại. Cặp "Chung/Riêng" đảo ngược hoàn toàn luận điểm. Cặp "Chung/Đơn nhất" so sánh sai đối tượng: cái đơn nhất là mặt chỉ có ở một sự vật, không phải vế để đối với cái chung về độ phong phú. Cặp "Đơn nhất/Riêng" cũng lệch, vì cái đơn nhất là một bộ phận nằm trong cái riêng chứ không rộng hơn nó.

Đáp án đúng: "Biểu hiện bên ngoài của bản chất". Bản chất là cái bên trong, tương đối ổn định; hiện tượng là sự biểu hiện của bản chất ấy ra bên ngoài, phong phú hơn và hay biến đổi hơn. "Một bộ phận của bản chất" sai về quan hệ: hiện tượng không nằm trong bản chất như một phần, mà là hình thức bộc lộ của nó. "Luôn đồng nhất với bản chất" phủ nhận chính điều làm nên giá trị của cặp phạm trù này — có những hiện tượng xuyên tạc bản chất, nếu luôn đồng nhất thì khoa học đã trở nên thừa. "Kết quả của bản chất" lẫn sang cặp nguyên nhân - kết quả, vốn là quan hệ sinh thành chứ không phải quan hệ bộc lộ.

Đáp án đúng: "Độ". Độ là khoảng giới hạn trong đó lượng đã thay đổi nhưng chất của sự vật về căn bản chưa đổi; vượt khỏi độ thì chất mới ra đời. "Điểm nút" là thời điểm mà tại đó sự thay đổi về lượng đủ làm chất đổi — một mốc, không phải một khoảng. "Giới hạn" là từ thông thường, không phải phạm trù của quy luật lượng - chất. "Tích về lượng" không tồn tại như một phạm trù; cách nói đúng là tích luỹ về lượng, và đó là quá trình chứ không phải khoảng giới hạn.

Đáp án đúng: "Vận động". Vận động là phương thức tồn tại của vật chất: vật chất chỉ tồn tại bằng cách vận động và thông qua vận động mà biểu hiện sự tồn tại của mình. "Đứng im" là trạng thái đặc biệt của vận động, tương đối và tạm thời, nên không thể là phương thức tồn tại. "Không gian" và "Thời gian" là HÌNH THỨC tồn tại của vật chất — trả lời câu hỏi vật chất tồn tại ở đâu và khi nào — khác hẳn với phương thức tồn tại là tồn tại bằng cách nào.

Đáp án đúng: "Henri Berson (Piếcsơn)". Đây là một trong những luận điểm điển hình của chủ nghĩa duy tâm vật lý học sau khi điện tử và phóng xạ được phát hiện: từ chỗ vật chất không còn là nguyên tử cứng đặc, người ta vội kết luận vật chất tiêu tan, chỉ còn cái phi vật chất đang vận động. "E.Makhơ" cũng thuộc dòng duy tâm vật lý học nhưng gắn với luận điểm vật là phức hợp của cảm giác, không phải câu này. "Anhxtanh" là tác giả thuyết tương đối; kết luận triết học sai lầm là do người khác rút ra từ phát hiện của ông chứ không phải do ông. "Béccơren" là người phát hiện phóng xạ, một nhà thực nghiệm, không đưa ra định nghĩa triết học về vật chất.

Đáp án đúng: "Điều kiện". Nguyên nhân chỉ sinh ra kết quả khi có những điều kiện nhất định; cùng một nguyên nhân, trong những điều kiện khác nhau sẽ cho kết quả khác nhau. "Tác động" chính là bản thân hoạt động của nguyên nhân, không phải yếu tố cần có THÊM. "Nguyên cớ" là cái xảy ra ngay trước kết quả nhưng chỉ có quan hệ bề ngoài, ngẫu nhiên, không sinh ra kết quả. "Ý chí" là yếu tố chủ quan; đưa ý chí vào làm điều kiện tất yếu của quan hệ nhân quả là rơi vào duy tâm.

Đáp án đúng: "Quần chúng nhân dân". Quần chúng nhân dân là lực lượng sản xuất cơ bản, trực tiếp làm ra của cải, là động lực của mọi cuộc cách mạng xã hội và là người sáng tạo các giá trị văn hoá tinh thần — đúng cả bốn dấu hiệu nêu trong câu hỏi. "Giai cấp nông dân" chỉ là một BỘ PHẬN của quần chúng nhân dân, dù ở nhiều xã hội là bộ phận đông đảo nhất. "Lãnh tụ" và "Vĩ nhân" là những cá nhân kiệt xuất; họ có vai trò to lớn nhưng không trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất cho toàn xã hội và không thể thay thế được quần chúng.

Đáp án đúng: "Các vĩ nhân, những cá nhân kiệt xuất". Chủ nghĩa duy tâm chủ quan quy lịch sử về ý chí, tài năng của những cá nhân xuất chúng — vua chúa, anh hùng, nhà tư tưởng — coi quần chúng chỉ là đám đông thụ động. "Thần linh, thượng đế" là quan điểm của chủ nghĩa duy tâm KHÁCH QUAN và của tôn giáo, đặt lực lượng sáng tạo ở bên ngoài con người. "Quần chúng nhân dân lao động" là quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, trái hẳn. "Giai cấp bị trị xã hội" không phải một quan điểm của trường phái nào; hơn nữa nó lại gần với lập trường đề cao quần chúng.

Đáp án đúng: "Tâm lý xã hội và hệ tư tưởng xã hội". Xét theo trình độ phản ánh, ý thức xã hội gồm tâm lý xã hội — tình cảm, tâm trạng, thói quen hình thành tự phát từ đời sống hằng ngày — và hệ tư tưởng — hệ thống quan điểm được khái quát một cách tự giác, có tính lý luận. "Tâm lý con người và hệ tư tưởng" đổi tâm lý XÃ HỘI thành tâm lý CON NGƯỜI, chuyển từ phạm trù xã hội sang phạm trù cá nhân thuộc tâm lý học. "Tinh thần xã hội và hệ tư tưởng" dùng một từ không phải thuật ngữ của cặp này; đời sống tinh thần xã hội chính là toàn bộ ý thức xã hội chứ không phải một trình độ của nó. "Nền tảng vật chất và giá trị tinh thần" đặt một vế thuộc tồn tại xã hội cạnh một vế thuộc ý thức xã hội, không phải hai trình độ phản ánh.

Đáp án đúng: "Ý thức xã hội luôn thay đổi ngay lập tức khi tồn tại xã hội thay đổi". Đây là luận điểm chưa chính xác: ý thức xã hội thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội, có khi tồn tại xã hội đã mất đi từ lâu mà tư tưởng cũ vẫn còn dai dẳng. "Ý thức xã hội thường lạc hậu, bảo thủ so với tồn tại xã hội" là một biểu hiện đúng của tính độc lập tương đối. "Một bộ phận ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội" cũng đúng, điển hình là tư tưởng khoa học tiên tiến dự báo được xu hướng tương lai. "Ý thức xã hội mang tính kế thừa" đúng nốt: tư tưởng của mỗi thời đại đều dựa trên chất liệu tư tưởng của các thời đại trước.

Đáp án đúng: "Tính độc lập tương đối". Ý thức xã hội do tồn tại xã hội quyết định nhưng không thụ động: nó có thể lạc hậu hơn, có thể vượt trước, có tính kế thừa, các hình thái ý thức tác động lẫn nhau và tác động trở lại tồn tại xã hội. Toàn bộ những biểu hiện đó được gọi chung là tính độc lập tương đối. "Tính độc lập tuyệt đối" phủ nhận vai trò quyết định của tồn tại xã hội, rơi vào duy tâm. "Tính sáng tạo" là đặc trưng của ý thức nói chung trong quan hệ phản ánh, không phải tính chất đặc thù trong quan hệ với tồn tại xã hội. "Tính bất biến" trái với thực tế: ý thức xã hội luôn biến đổi theo tồn tại xã hội, dù có độ trễ.

Đáp án đúng: "Thói quen tập quán lâu đời và ý thức xã hội không phản ánh kịp tồn tại xã hội". Tính lạc hậu của ý thức xã hội có hai nguyên nhân cùng lúc: ý thức vốn phản ánh chậm hơn so với biến đổi của tồn tại xã hội, và những thói quen, tập quán đã ăn sâu nhiều đời thì rất khó gột rửa; ngoài ra còn do lực lượng xã hội bảo thủ cố duy trì. Phương án chỉ nêu "Thói quen tập quán lâu đời" và phương án chỉ nêu "Ý thức xã hội không phản ánh kịp tồn tại xã hội" đều đúng nhưng mới nói được một nửa. "Ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội và thói quen tập quán" sai hẳn vế đầu: nếu ý thức phản ánh kịp tồn tại xã hội thì đã không có hiện tượng lạc hậu.

Đáp án đúng: "Sự thay thế hình thái kinh tế - xã hội này bằng hình thái kinh tế - xã hội khác cao hơn". Cách mạng xã hội theo nghĩa rộng là bước chuyển biến chất của toàn bộ xã hội, thay một hình thái kinh tế - xã hội bằng hình thái tiến bộ hơn — không chỉ đổi chính quyền mà đổi cả cơ sở kinh tế lẫn kiến trúc thượng tầng. "Sự tiến bộ, tiến hóa mọi lĩnh vực trong một xã hội nhất định" mô tả biến đổi dần dần về lượng, trái với bước nhảy về chất của cách mạng. "Sự thay thế các loại hình công cụ lao động trong lịch sử" chỉ là biến đổi trong lực lượng sản xuất, dù là nguyên nhân sâu xa thì vẫn chưa phải cách mạng xã hội. "Sự thay thế thể chế kinh tế này bằng một thể chế kinh tế khác" mới chạm tới một bộ phận, chưa bao quát cả kiến trúc thượng tầng.

Đáp án đúng: "Một giá trị xã hội phản ánh các quyền cơ bản của con người; là một hình thức tổ chức nhà nước của giai cấp cầm quyền; có quá trình ra đời, phát triển cùng với lịch sử xã hội nhân loại". Định nghĩa này đúng ở cả ba vế: dân chủ là một giá trị xã hội, là một hình thức tổ chức nhà nước của GIAI CẤP CẦM QUYỀN nói chung, và gắn với toàn bộ lịch sử nhân loại kể từ hình thức dân chủ nguyên thuỷ. Phương án nói đó là hình thức tổ chức nhà nước của "giai cấp tư sản cầm quyền" thu hẹp sai vào một giai cấp; dân chủ có ở cả chế độ chiếm hữu nô lệ lẫn chế độ xã hội chủ nghĩa. Phương án nói đó là của "giai cấp vô sản cầm quyền" cũng thu hẹp theo chiều ngược lại. Phương án ghi dân chủ "ra đời, phát triển từ xã hội chiếm hữu nô lệ" bỏ mất hình thức dân chủ nguyên thuỷ đã có trong chế độ thị tộc trước đó.

Đáp án đúng: "Tổ chức quyền lực mang bản chất của giai cấp sở hữu tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội". Nhà nước ra đời khi mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được, và bao giờ cũng mang bản chất của giai cấp nắm tư liệu sản xuất chủ yếu, dùng để duy trì sự thống trị của giai cấp ấy. "Tổ chức quyền lực mang bản chất của mọi giai cấp trong xã hội" phủ nhận tính giai cấp của nhà nước, biến nó thành công cụ trung lập đứng trên xã hội. "Tổ chức quyền lực phi giai cấp" cũng mắc lỗi ấy, trái hẳn với học thuyết Mác - Lênin về nhà nước. "Tổ chức phi chính phủ" là loại hình tổ chức xã hội không mang quyền lực công, hoàn toàn khác phạm trù nhà nước.

Đáp án đúng: "Bản thể luận và nhận thức luận". Vấn đề cơ bản của triết học có hai mặt: mặt thứ nhất hỏi giữa vật chất và ý thức cái nào có trước, cái nào quyết định — đó là mặt bản thể luận; mặt thứ hai hỏi con người có khả năng nhận thức được thế giới hay không — đó là mặt nhận thức luận. "Khả tri luận và bất khả tri luận" là hai cách TRẢ LỜI cho mặt thứ hai, không phải hai mặt của vấn đề. "Lý luận duy vật và lý luận duy tâm" là hai cách trả lời cho mặt thứ nhất, cũng là kết quả chứ không phải cấu trúc của vấn đề.