Ý thức xã hội được định nghĩa là tập hợp các quan niệm, niềm tin, giá trị và chuẩn mực xã hội được chia sẻ và chấp nhận bởi các thành viên trong một cộng đồng. Nó có tính chất độc lập tương đối vì nó được hình thành và phát triển dựa trên các yếu tố như văn hóa, lịch sử, kinh tế và chính trị của xã hội. Điều này có nghĩa là ý thức xã hội không phải lúc nào cũng hoàn toàn độc lập và tự do, mà nó thường bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Ví dụ, ý thức xã hội về vai trò của phụ nữ trong một xã hội có thể thay đổi theo thời gian và bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như giáo dục, kinh tế và chính trị. Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội cho phép nó thích nghi và thay đổi theo nhu cầu và hoàn cảnh của xã hội.

Ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội với hai trình độ khác nhau, đó là tâm lý xã hội và hệ tư tưởng xã hội. Tâm lý xã hội bao gồm những quan niệm, niềm tin và hành vi của con người trong xã hội, phản ánh những đặc điểm và quy luật của đời sống xã hội. Hệ tư tưởng xã hội là hệ thống quan điểm, lý thuyết và giá trị của một xã hội, phản ánh những nguyên tắc và mục tiêu của xã hội. Cả hai trình độ này đều đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển xã hội.

Tất cả những biểu tượng, tình cảm, tâm trạng của quần chúng về tín ngưỡng, tôn giáo được gọi là tâm lý tôn giáo. Tâm lý tôn giáo là bộ phận của tôn giáo, bao gồm những cảm xúc, suy nghĩ và hành vi của con người liên quan đến tín ngưỡng và tôn giáo. Nó phản ánh cách người ta nhìn nhận, cảm nhận và hành động trong mối quan hệ với tôn giáo. Tâm lý tôn giáo có thể được thể hiện qua các biểu tượng, nghi lễ, tín ngưỡng và các hoạt động tôn giáo khác. Nó là một phần quan trọng của tôn giáo, giúp người ta hiểu và thể hiện niềm tin của mình.

Đáp án đúng: "Thống trị xã hội". Luận điểm kinh điển là tư tưởng thống trị của một thời đại bao giờ cũng là tư tưởng của giai cấp thống trị, bởi giai cấp nắm tư liệu sản xuất vật chất cũng nắm luôn các phương tiện sản xuất tinh thần. "Tiên tiến nhất" không đúng cho mọi trường hợp: khi một chế độ đã lỗi thời, giai cấp thống trị vẫn áp đặt hệ tư tưởng của mình dù nó đã trở nên bảo thủ, còn hệ tư tưởng tiên tiến lại thuộc về giai cấp cách mạng chưa cầm quyền. "Lãnh đạo xã hội" và "Đứng đầu xã hội" là những cách nói về vai trò chính trị, không nêu đúng quan hệ gốc là sở hữu và thống trị kinh tế.

Đáp án đúng: "Sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội". Tồn tại xã hội gồm phương thức sản xuất vật chất, điều kiện tự nhiên và dân số — tức toàn bộ mặt VẬT CHẤT của đời sống xã hội. "Toàn bộ các giá trị tinh thần của xã hội" chính là ý thức xã hội, mặt đối lập của tồn tại xã hội. "Toàn bộ các điều kiện sinh hoạt của xã hội" bỏ mất chữ vật chất, khiến khái niệm gộp cả điều kiện tinh thần vào, mất đi ranh giới cần thiết. "Toàn bộ hệ tư tưởng về sự tồn tại của xã hội" là một bộ phận của ý thức xã hội, càng không phải tồn tại xã hội.

Đáp án đúng: "Ý thức xã hội phải phù hợp với tồn tại xã hội". Ý thức xã hội chỉ tác động tích cực trở lại khi nó phản ánh ĐÚNG tồn tại xã hội, tức là phù hợp với quy luật khách quan và nhu cầu phát triển; tư tưởng phản ánh sai thì chỉ kìm hãm. "Ý thức xã hội phải vượt trước tồn tại xã hội" chỉ đúng với một bộ phận tư tưởng khoa học, và bản thân sự vượt trước ấy cũng chỉ có giá trị khi dựa trên phản ánh đúng; vượt trước mà sai thì thành ảo tưởng. "Phải có hoạt động thực tiễn của con người" là CON ĐƯỜNG để ý thức biến thành lực lượng vật chất, nhưng không phải điều kiện quyết định chiều hướng tác động là tích cực hay tiêu cực. "Phải có điều kiện vật chất bảo đảm" là điều kiện hỗ trợ, cũng không quyết định tính đúng đắn của tư tưởng.

Đáp án đúng: "Toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội". Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, gồm toàn bộ quan điểm, tư tưởng, tình cảm, tâm trạng, truyền thống nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong từng giai đoạn. "Toàn bộ điều kiện vật chất của xã hội" là tồn tại xã hội, mặt đối lập. "Toàn bộ điều kiện tinh thần của xã hội" đổi chữ đời sống thành điều kiện, biến ý thức xã hội thành một thứ hoàn cảnh bên ngoài thay vì chính đời sống tinh thần. "Toàn bộ đời sống nói chung của xã hội" gộp cả vật chất lẫn tinh thần, xoá mất ranh giới giữa hai phạm trù.

Đáp án đúng: "Thói quen tập quán lâu đời và ý thức xã hội không phản ánh kịp tồn tại xã hội". Tính lạc hậu của ý thức xã hội có hai nguyên nhân cùng lúc: ý thức vốn phản ánh chậm hơn so với biến đổi của tồn tại xã hội, và những thói quen, tập quán đã ăn sâu nhiều đời thì rất khó gột rửa; ngoài ra còn do lực lượng xã hội bảo thủ cố duy trì. Phương án chỉ nêu "Thói quen tập quán lâu đời" và phương án chỉ nêu "Ý thức xã hội không phản ánh kịp tồn tại xã hội" đều đúng nhưng mới nói được một nửa. "Ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội và thói quen tập quán" sai hẳn vế đầu: nếu ý thức phản ánh kịp tồn tại xã hội thì đã không có hiện tượng lạc hậu.

Đáp án đúng: "Tính độc lập tương đối". Ý thức xã hội do tồn tại xã hội quyết định nhưng không thụ động: nó có thể lạc hậu hơn, có thể vượt trước, có tính kế thừa, các hình thái ý thức tác động lẫn nhau và tác động trở lại tồn tại xã hội. Toàn bộ những biểu hiện đó được gọi chung là tính độc lập tương đối. "Tính độc lập tuyệt đối" phủ nhận vai trò quyết định của tồn tại xã hội, rơi vào duy tâm. "Tính sáng tạo" là đặc trưng của ý thức nói chung trong quan hệ phản ánh, không phải tính chất đặc thù trong quan hệ với tồn tại xã hội. "Tính bất biến" trái với thực tế: ý thức xã hội luôn biến đổi theo tồn tại xã hội, dù có độ trễ.

Đáp án đúng: "Ý thức xã hội luôn thay đổi ngay lập tức khi tồn tại xã hội thay đổi". Đây là luận điểm chưa chính xác: ý thức xã hội thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội, có khi tồn tại xã hội đã mất đi từ lâu mà tư tưởng cũ vẫn còn dai dẳng. "Ý thức xã hội thường lạc hậu, bảo thủ so với tồn tại xã hội" là một biểu hiện đúng của tính độc lập tương đối. "Một bộ phận ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội" cũng đúng, điển hình là tư tưởng khoa học tiên tiến dự báo được xu hướng tương lai. "Ý thức xã hội mang tính kế thừa" đúng nốt: tư tưởng của mỗi thời đại đều dựa trên chất liệu tư tưởng của các thời đại trước.

Đáp án đúng: "Tâm lý xã hội và hệ tư tưởng xã hội". Xét theo trình độ phản ánh, ý thức xã hội gồm tâm lý xã hội — tình cảm, tâm trạng, thói quen hình thành tự phát từ đời sống hằng ngày — và hệ tư tưởng — hệ thống quan điểm được khái quát một cách tự giác, có tính lý luận. "Tâm lý con người và hệ tư tưởng" đổi tâm lý XÃ HỘI thành tâm lý CON NGƯỜI, chuyển từ phạm trù xã hội sang phạm trù cá nhân thuộc tâm lý học. "Tinh thần xã hội và hệ tư tưởng" dùng một từ không phải thuật ngữ của cặp này; đời sống tinh thần xã hội chính là toàn bộ ý thức xã hội chứ không phải một trình độ của nó. "Nền tảng vật chất và giá trị tinh thần" đặt một vế thuộc tồn tại xã hội cạnh một vế thuộc ý thức xã hội, không phải hai trình độ phản ánh.