Tồn tại xã hội là tổng thể các yếu tố cấu thành nên sự tồn tại của một xã hội, bao gồm cả các điều kiện vật chất và tinh thần. Nó bao gồm cả sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, như nhà cửa, phương tiện giao thông, công nghệ, v.v. Ngoài ra, tồn tại xã hội còn bao gồm toàn bộ các giá trị tinh thần của xã hội, như văn hóa, đạo đức, tôn giáo, v.v. Tồn tại xã hội cũng bao gồm toàn bộ các điều kiện sinh hoạt của xã hội, như môi trường, khí hậu, địa hình, v.v. Nói một cách khác, tồn tại xã hội là tổng thể các yếu tố giúp xã hội tồn tại và phát triển.

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, yếu tố cơ bản nhất tạo thành điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội là các yếu tố thuộc về phương thức sản xuất ra của cải vật chất. Điều này có nghĩa là cách thức mà xã hội sản xuất và phân phối tài nguyên, hàng hóa và dịch vụ sẽ quyết định điều kiện sống của con người. Phương thức sản xuất này bao gồm các yếu tố như công nghệ, tổ chức lao động, sở hữu tài sản và phân phối sản phẩm. Quan điểm này cho rằng phương thức sản xuất là động lực cơ bản tạo ra sự phát triển và thay đổi của xã hội. Nó ảnh hưởng đến cách thức mà con người sống, làm việc và tương tác với nhau. Vì vậy, phương thức sản xuất ra của cải vật chất là yếu tố cơ bản nhất tạo thành điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội.

Quan niệm cho rằng 'suy nghĩ của những người sống trong túp lều tranh luôn luôn khác với suy nghĩ của những kẻ sống trong cung điện' là một quan điểm cho rằng tư duy và nhận thức của con người bị ảnh hưởng bởi môi trường sống và điều kiện kinh tế xã hội. Đây là một ý tưởng cơ bản của Chủ nghĩa duy vật siêu hình, một trong những nhánh của triết học duy vật. Chủ nghĩa duy vật siêu hình cho rằng tư duy và nhận thức của con người được hình thành bởi các yếu tố vật chất và không gian, bao gồm cả môi trường sống và điều kiện kinh tế xã hội. Vì vậy, người ta có thể suy nghĩ và hành động khác nhau tùy thuộc vào môi trường sống và điều kiện kinh tế xã hội của họ.

Ý thức tôn giáo là niềm tin của một bộ phận nhân dân, thường là yếu tố bền vững nhất trong đời sống tinh thần của mỗi con người, của xã hội. Nó là kết quả của quá trình nhận thức, suy ngẫm và trải nghiệm của con người về thế giới và cuộc sống. Ý thức tôn giáo được hình thành và phát triển qua thời gian, qua các thế hệ, và nó có thể thay đổi theo thời gian và hoàn cảnh. Nó là một phần quan trọng của đời sống tinh thần của con người, ảnh hưởng đến cách họ nhìn nhận thế giới, cuộc sống và bản thân họ.

Để chọn luận điểm thể hiện lập trường triết học duy tâm lịch sử, chúng ta cần hiểu rõ về khái niệm duy tâm lịch sử. Duy tâm lịch sử là một trong những lập trường triết học quan trọng, cho rằng tư tưởng và ý thức con người là động lực chính trong quá trình phát triển của xã hội. Theo lập trường này, sự vận động và phát triển của xã hội không chỉ phụ thuộc vào yếu tố kinh tế, mà còn phụ thuộc vào tư tưởng và ý thức của con người. Vì vậy, luận điểm "Sự vận động và phát triển của xã hội, suy cho cùng là do tư tưởng của con người quyết định" chính là một biểu hiện rõ ràng của lập trường triết học duy tâm lịch sử.

Kết cấu của tồn tại xã hội bao gồm các yếu tố quan trọng giúp định hình và duy trì sự tồn tại của xã hội. Trong đó, phương thức sản xuất là quá trình tạo ra và phân phối sản phẩm, điều kiện dân số là số lượng và đặc điểm của dân cư, điều kiện tự nhiên địa lý là môi trường tự nhiên và địa lý của khu vực. Tất cả các yếu tố này cùng nhau tạo nên một hệ thống phức tạp giúp xã hội tồn tại và phát triển. Ví dụ, phương thức sản xuất có thể ảnh hưởng đến điều kiện dân số thông qua việc tạo ra công việc và thu nhập, trong khi điều kiện tự nhiên địa lý có thể ảnh hưởng đến phương thức sản xuất thông qua việc cung cấp tài nguyên và điều kiện sống.

Tồn tại xã hội là phạm trù dùng chỉ toàn bộ điều kiện vật chất của xã hội là một trong những quan điểm chính xác nhất về khái niệm tồn tại xã hội. Điều kiện vật chất của xã hội bao gồm các yếu tố như tài nguyên thiên nhiên, công nghệ, sản xuất, kinh tế, và các yếu tố khác liên quan đến sự tồn tại và phát triển của xã hội. Quan điểm này phản ánh đầy đủ nội dung của khái niệm tồn tại xã hội bởi nó bao gồm cả các yếu tố vật chất và phi vật chất, nhưng trọng tâm chính vẫn là các điều kiện vật chất. Quan điểm này cũng phù hợp với định nghĩa của tồn tại xã hội trong các tài liệu học thuật và giáo trình kinh tế học.

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, ý kiến trên không hoàn toàn đúng. Chủ nghĩa duy vật lịch sử cho rằng ý thức xã hội và tồn tại xã hội có mối quan hệ biện chứng, phụ thuộc lẫn nhau. Ý thức xã hội không chỉ phản ánh tồn tại xã hội mà còn có tính độc lập tương đối. Điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội biến đổi sẽ ảnh hưởng đến ý thức xã hội, nhưng không phải lúc nào cũng lập tức biến đổi. Quá trình này thường diễn ra một cách phức tạp và có sự tác động qua lại giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.

Ý thức xã hội được giải thích bằng những mâu thuẫn, những sự xung đột hiện có giữa các lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất của xã hội. Điều này nhấn mạnh vai trò chi phối của phương thức sản xuất đối với ý thức xã hội. Theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương thức sản xuất là cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, bao gồm cả ý thức xã hội. Ý thức xã hội không được hình thành một cách tự do, mà bị chi phối bởi các quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất của xã hội. Điều này có nghĩa là ý thức xã hội không phải là một thực thể độc lập, mà là một phần của cơ sở hạ tầng xã hội.

Ý thức xã hội là một phạm trù triết học dùng để chỉ toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội. Nó bao gồm tất cả các khía cạnh của đời sống tinh thần, từ quan điểm, niềm tin, giá trị, chuẩn mực, phong tục tập quán, văn hóa, tôn giáo, chính trị, kinh tế, xã hội, giáo dục, khoa học, nghệ thuật, thể thao, giải trí, và nhiều lĩnh vực khác. Ý thức xã hội là kết quả của quá trình tương tác và giao tiếp giữa các cá nhân, nhóm, tổ chức, và xã hội trong một thời gian dài. Nó phản ánh trình độ phát triển, trình độ văn minh, trình độ dân trí, trình độ công nghệ, trình độ kinh tế, trình độ chính trị, trình độ xã hội của một xã hội. Ý thức xã hội có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển xã hội, nó giúp cho các cá nhân và nhóm có thể hiểu và tương tác với nhau một cách hiệu quả hơn.

Trong xã hội có giai cấp, nội dung và hình thức phát triển của ý thức xã hội khác nhau do sự khác biệt về điều kiện sinh hoạt vật chất, lợi ích và địa vị của các giai cấp khác nhau. Điều này có nghĩa là ý thức xã hội của người thuộc giai cấp tư sản sẽ khác với ý thức xã hội của người thuộc giai cấp công nhân. Sự khác biệt này xuất phát từ những điều kiện sống, lợi ích và địa vị xã hội mà các giai cấp khác nhau phải đối mặt. Ví dụ, người thuộc giai cấp tư sản thường có điều kiện sống tốt hơn, có nhiều lợi ích và địa vị cao hơn trong xã hội, điều này sẽ ảnh hưởng đến ý thức xã hội của họ. Ngược lại, người thuộc giai cấp công nhân thường phải đối mặt với những khó khăn về tài chính, địa vị xã hội thấp hơn, điều này sẽ ảnh hưởng đến ý thức xã hội của họ.

Những ý thức lạc hậu tiêu cực không mất đi một cách dễ dàng là do sự kết hợp giữa thói quen tập quán lâu đời và ý thức xã hội không phản ánh kịp thời tại xã hội. Thói quen tập quán lâu đời đã trở thành một phần không thể thiếu trong lối sống và hành vi của con người, trong khi ý thức xã hội không phản ánh kịp thời tại xã hội dẫn đến việc ý thức lạc hậu vẫn còn tồn tại và phát triển. Điều này cho thấy rằng việc thay đổi ý thức lạc hậu không chỉ đơn giản là thay đổi thói quen tập quán, mà còn cần phải thay đổi ý thức xã hội để phản ánh đúng đắn về thực tế xã hội.