Thời đại kinh tế ngày nay được gọi là nền kinh tế tri thức. Nền kinh tế tri thức là một giai đoạn phát triển kinh tế mới, trong đó tri thức và công nghệ đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất và phân phối hàng hóa. Đây là một nền kinh tế dựa trên tri thức, sáng tạo và đổi mới, trong đó con người là nguồn lực quan trọng nhất. Nền kinh tế tri thức được đặc trưng bởi sự gia tăng nhanh chóng của công nghệ thông tin, internet và các công nghệ mới khác, giúp tăng cường khả năng sản xuất và phân phối hàng hóa. Nó cũng được đặc trưng bởi sự tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức, sáng tạo và đổi mới, trong đó con người là nguồn lực quan trọng nhất.

Trong quá trình hình thành cơ sở hạ tầng của xã hội, có nhiều yếu tố đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, yếu tố quyết định nhất là quan hệ sản xuất thống trị. Quan hệ sản xuất thống trị là hệ thống quan hệ sản xuất chính thống, được áp dụng rộng rãi trong xã hội và là cơ sở để phân chia và phân phối tài nguyên, lao động và sản phẩm. Nó quyết định cách thức sản xuất, phân phối và tiêu thụ hàng hóa, cũng như cách thức phân chia quyền lực và lợi ích trong xã hội. Quan hệ sản xuất thống trị có thể được hình thành từ nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm quan hệ sản xuất tàn dư của xã hội cũ, quan hệ sản xuất mầm mống của xã hội tương lai, nhưng yếu tố quyết định nhất vẫn là quan hệ sản xuất thống trị.

Trong xã hội học và lý thuyết chính trị, 'kiến trúc thượng tầng' (hay 'cơ sở thượng tầng') là thuật ngữ được sử dụng để mô tả toàn bộ những chính sách, quan điểm, tư tưởng, đường lối chỉ đạo của nhà nước. Nó bao gồm hệ thống giá trị, niềm tin và nguyên tắc cơ bản mà nhà nước áp dụng để điều hướng và quản lý xã hội. Kiến trúc thượng tầng có thể bao gồm các khía cạnh như chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa và pháp luật. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc định hình và điều khiển hành vi của các cá nhân và tổ chức trong xã hội. Trong bối cảnh này, kiến trúc thượng tầng được coi là một phần không thể thiếu của cơ sở hạ tầng xã hội, giúp tạo lập và duy trì trật tự xã hội.

Trong tư liệu sản xuất, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất được phản ánh rõ nhất thông qua công cụ lao động. Công cụ lao động là những công cụ, thiết bị được sử dụng để sản xuất hàng hóa, dịch vụ. Nó bao gồm các công cụ thủ công, máy móc, thiết bị điện tử, v.v. Trình độ phát triển của công cụ lao động sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất lao động, chất lượng sản phẩm và năng suất lao động. Ví dụ, khi công cụ lao động được cải tiến, lao động sẽ trở nên dễ dàng hơn, giảm thiểu thời gian và công sức, từ đó tăng năng suất lao động. Ngoài ra, công cụ lao động cũng sẽ ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hàng hóa, dịch vụ với số lượng lớn hơn, chất lượng tốt hơn. Do đó, công cụ lao động là yếu tố quan trọng trong việc phản ánh trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Cấu trúc của phương thức sản xuất được hình thành bởi sự kết hợp giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Lực lượng sản xuất bao gồm các yếu tố như công cụ lao động, đối tượng lao động và trình độ lao động, trong khi quan hệ sản xuất bao gồm các yếu tố như sở hữu, phân phối và tổ chức sản xuất. Sự kết hợp giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất sẽ tạo ra các phương thức sản xuất khác nhau, chẳng hạn như chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa phong kiến. Mỗi phương thức sản xuất sẽ có những đặc điểm và tính chất riêng biệt, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội của một quốc gia.

Theo quan điểm duy vật lịch sử, sản xuất ra của cải vật chất giữ vai trò là nền tảng vật chất của xã hội. Điều này có nghĩa là quá trình sản xuất và phân phối của cải vật chất quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội. Sản xuất của cải vật chất không chỉ cung cấp cho con người những nhu cầu cơ bản như thức ăn, nước uống, quần áo,... mà còn tạo ra những điều kiện vật chất để con người có thể phát triển tinh thần, văn hóa và xã hội. Quan điểm duy vật lịch sử cho rằng, xã hội được hình thành và phát triển dựa trên nền tảng vật chất của sản xuất của cải vật chất. Vì vậy, sản xuất của cải vật chất giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển xã hội.

Theo quan niệm duy vật biện chứng về lịch sử, để giải thích đúng đắn các vấn đề của đời sống xã hội, chúng ta phải tìm hiểu nguyên nhân cuối cùng từ thực trạng phát triển của nền sản xuất vật chất của xã hội đó. Căn bản là từ trình độ phát triển của quan hệ sản xuất. Quan hệ sản xuất là hệ thống các quan hệ xã hội được hình thành trong quá trình sản xuất và phân phối hàng hóa, dịch vụ. Nó bao gồm các quan hệ giữa các chủ thể tham gia vào quá trình sản xuất, phân phối và tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ. Quan hệ sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến trình độ phát triển của nền sản xuất vật chất và đời sống xã hội. Vì vậy, để giải thích đúng đắn các vấn đề của đời sống xã hội, chúng ta phải tìm hiểu nguyên nhân cuối cùng từ thực trạng phát triển của quan hệ sản xuất.

Theo triết học Mác - Lênin, yếu tố quyết định đối với tất cả các mặt của đời sống xã hội là phương thức sản xuất. Phương thức sản xuất là hệ thống tổ chức sản xuất và phân phối hàng hóa, dịch vụ trong xã hội. Nó bao gồm các yếu tố như công nghệ, tổ chức lao động, sở hữu tài sản và phân phối sản phẩm. Phương thức sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến các mặt của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội. Nó quyết định cách thức sản xuất hàng hóa, phân phối tài nguyên, tạo ra các mối quan hệ xã hội và ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội. Vì vậy, phương thức sản xuất được coi là yếu tố quyết định đối với tất cả các mặt của đời sống xã hội.

Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng, mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất được coi là biện chứng. Điều này có nghĩa là hai yếu tố này không chỉ tồn tại độc lập mà còn phụ thuộc lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau trong quá trình phát triển của xã hội. Lực lượng sản xuất là các công cụ, kỹ thuật và nguồn lực được sử dụng để sản xuất hàng hóa và dịch vụ, trong khi quan hệ sản xuất là hệ thống tổ chức và phân phối hàng hóa và dịch vụ trong xã hội. Biện chứng trong mối quan hệ này có nghĩa là lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất không chỉ ảnh hưởng lẫn nhau mà còn thay đổi lẫn nhau trong quá trình phát triển của xã hội. Ví dụ, sự phát triển của lực lượng sản xuất có thể dẫn đến sự thay đổi của quan hệ sản xuất, và ngược lại.

Ngày nay, trong nền sản xuất xã hội, lao động trí tuệ đóng vai trò ngày càng quan trọng. Với sự phát triển của công nghệ và khoa học, nhu cầu về lao động có kỹ năng và kiến thức chuyên môn ngày càng tăng. Do đó, tỷ trọng lao động trí tuệ trong nền sản xuất xã hội có xu hướng tăng dần. Điều này thể hiện qua sự gia tăng của các ngành công nghiệp liên quan đến công nghệ thông tin, y tế, giáo dục và nghiên cứu khoa học. Ngoài ra, sự phát triển của kinh tế tri thức cũng góp phần tăng cường vai trò của lao động trí tuệ trong nền sản xuất xã hội. Tóm lại, lao động trí tuệ ngày càng trở nên quan trọng và có xu hướng tăng dần trong nền sản xuất xã hội hiện đại.

Sản xuất vật chất là hoạt động có tính chất phức tạp và đa dạng. Nó không chỉ là một quá trình đơn giản tạo ra vật chất mà còn liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau. Sản xuất vật chất có tính khách quan vì nó phụ thuộc vào các quy luật tự nhiên và khoa học. Đồng thời, nó cũng có tính mục đích vì sản phẩm cuối cùng được tạo ra để đáp ứng nhu cầu và mong muốn của con người. Ngoài ra, sản xuất vật chất còn có tính xã hội vì nó liên quan đến sự tham gia và hợp tác của nhiều người. Tính lịch sử cũng là một yếu tố quan trọng vì sản xuất vật chất đã phát triển và thay đổi qua các thời kỳ. Cuối cùng, sản xuất vật chất còn có tính sáng tạo vì nó liên quan đến việc áp dụng và phát triển các công nghệ mới.

Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất có mối quan hệ chặt chẽ và quyết định lẫn nhau. Lực lượng sản xuất được hiểu là các công cụ, kỹ thuật và phương tiện sản xuất, trong khi quan hệ sản xuất là hệ thống tổ chức và phân phối sản phẩm. Theo quan điểm này, lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất, vì nó xác định khả năng sản xuất và phân phối sản phẩm. Ví dụ, khi công nghệ sản xuất tiến bộ, nó có thể tạo ra sản phẩm với giá thành thấp hơn, dẫn đến sự thay đổi trong quan hệ sản xuất. Ngược lại, quan hệ sản xuất cũng có thể tác động trở lại lực lượng sản xuất, chẳng hạn như khi hệ thống phân phối sản phẩm thay đổi, nó có thể tạo ra nhu cầu về công nghệ sản xuất mới. Do đó, mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là một quá trình liên tục và phức tạp.