Sản xuất vật chất đóng vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội. Sản xuất vật chất là quá trình tạo ra các sản phẩm vật chất để đáp ứng nhu cầu của con người. Quá trình này không chỉ cung cấp cho con người những vật chất cần thiết để sống mà còn tạo ra cơ sở cho sự phát triển của xã hội. Sản xuất vật chất quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội bởi nó cung cấp cho con người những điều kiện cần thiết để sống, làm việc và phát triển. Sản xuất vật chất cũng quyết định sự phân bố của nguồn lực trong xã hội, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của các ngành kinh tế, xã hội và văn hóa. Vì vậy, sản xuất vật chất có vai trò quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội.

Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất là hai khái niệm quan trọng trong quá trình sản xuất xã hội. Quan hệ sản xuất ám chỉ cách thức sản xuất và phân phối hàng hóa, dịch vụ trong xã hội, trong khi lực lượng sản xuất ám chỉ các yếu tố vật chất và kỹ thuật được sử dụng trong quá trình sản xuất. Theo lý thuyết của Karl Marx, quan hệ sản xuất có thể tác động tới lực lượng sản xuất theo nhiều cách khác nhau. Quan hệ sản xuất có thể thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất bằng cách cung cấp nguồn vốn, công nghệ và lao động cần thiết cho quá trình sản xuất. Tuy nhiên, quan hệ sản xuất cũng có thể kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất nếu nó không phù hợp với nhu cầu và điều kiện sản xuất. Ví dụ, một quan hệ sản xuất dựa trên lao động cưỡng bức có thể kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất vì nó không khuyến khích sáng tạo và đổi mới.

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, khi xuất hiện mâu thuẫn gay gắt giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, xã hội sẽ phải trải qua những thay đổi sâu sắc. Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai yếu tố quan trọng trong quá trình sản xuất và phân phối hàng hóa. Lực lượng sản xuất bao gồm các công cụ, kỹ thuật và nguồn lao động, trong khi quan hệ sản xuất đề cập đến cách thức phân phối hàng hóa và nguồn lực trong xã hội. Khi mâu thuẫn giữa hai yếu tố này trở nên gay gắt, xã hội sẽ phải tìm cách giải quyết vấn đề này để duy trì sự phát triển và ổn định.

Lực lượng sản xuất được hiểu là khái niệm dùng để chỉ mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuất. Điều này bao gồm các yếu tố như nguồn lực thiên nhiên, công nghệ, kỹ thuật và các phương tiện sản xuất khác. Quan hệ này là cơ sở để con người có thể khai thác và sử dụng nguồn lực thiên nhiên để tạo ra sản phẩm và dịch vụ. Lực lượng sản xuất không chỉ bao gồm các yếu tố vật chất mà còn bao gồm cả yếu tố tinh thần như tri thức, kinh nghiệm và kỹ năng của người lao động. Quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất và hiệu quả của quá trình sản xuất.

Kiến trúc thượng tầng là hệ thống quan điểm, tư tưởng và các thiết chế của xã hội tương ứng được hình thành trên cơ sở hạ tầng. Nó bao gồm các khái niệm, giá trị và nguyên tắc mà xã hội sử dụng để tổ chức và điều hành các mối quan hệ sản xuất. Kiến trúc thượng tầng phản ánh mối quan hệ giữa các giai cấp và các lực lượng sản xuất trong xã hội. Nó có thể bao gồm các khía cạnh như hệ tư tưởng, pháp luật, các tổ chức xã hội, văn hóa và các giá trị đạo đức. Kiến trúc thượng tầng không phải là một thực thể cố định, mà nó luôn thay đổi và phát triển theo sự thay đổi của hạ tầng kinh tế và xã hội.

Theo quan điểm duy vật lịch sử, quan hệ cơ bản nhất, quyết định mọi mối quan hệ xã hội là quan hệ kinh tế. Quan hệ kinh tế là mối quan hệ giữa các chủ thể kinh tế, bao gồm các cá nhân, tổ chức, quốc gia và các đơn vị kinh tế khác. Quan hệ kinh tế quyết định mọi mối quan hệ xã hội khác, bao gồm quan hệ quyền lực nhà nước, quan hệ văn hóa và quan hệ tôn giáo. Quan hệ kinh tế ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế, xã hội và chính trị của một quốc gia. Nó quyết định mức độ giàu có, mức sống và chất lượng cuộc sống của người dân. Quan hệ kinh tế cũng quyết định khả năng cạnh tranh và vị thế của một quốc gia trên trường quốc tế.

Cân bằng động trong sự phù hợp giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là một khái niệm quan trọng trong lý thuyết phát triển xã hội. Nó mô tả quá trình liên tục thay đổi và thích nghi giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất để đảm bảo sự phát triển và tiến bộ của xã hội. Lực lượng sản xuất bao gồm các yếu tố như công nghệ, lao động, nguyên liệu thô, v.v., trong khi quan hệ sản xuất bao gồm các yếu tố như sở hữu, phân phối, tổ chức sản xuất, v.v. Cân bằng động xảy ra khi lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất phù hợp với nhau trong một giai đoạn nhất định, nhưng sau đó sẽ bị phá vỡ để thay bằng một sự phù hợp mới cao hơn. Quá trình này không ngừng diễn ra và là động lực quan trọng cho sự phát triển và tiến bộ của xã hội.

Nhân tố đảm bảo cho sự thắng lợi cuối cùng của một chế độ xã hội là yếu tố tạo ra năng suất lao động cao hơn. Điều này có nghĩa là chế độ xã hội đó phải có khả năng tạo ra sản lượng cao hơn so với các chế độ xã hội khác, đồng thời cũng phải có khả năng phân phối sản lượng một cách công bằng và hiệu quả. Có thể tạo ra năng suất lao động cao hơn là một trong những yếu tố quan trọng nhất để đảm bảo sự thắng lợi cuối cùng của một chế độ xã hội. Điều này đòi hỏi phải có một nền kinh tế mạnh mẽ, một hệ thống quản lý hiệu quả và một xã hội ổn định. Ngoài ra, chế độ xã hội cũng phải có khả năng thích nghi với sự thay đổi của môi trường và thị trường, đồng thời cũng phải có khả năng tạo ra giá trị mới và tăng trưởng kinh tế.

Theo C.Mác, con người muốn sống thì trước hết cần có thức ăn, đồ mặc v.v. Điều này cho thấy rằng, để tồn tại và phát triển, con người cần phải có những điều kiện cơ bản để sống. Theo đó, hành vi lịch sử đầu tiên của con người là sản xuất ra những điều kiện cơ bản này. Trong đó, tư liệu sinh hoạt là những điều kiện cơ bản cần thiết để con người sống, bao gồm thức ăn, đồ mặc, chỗ ở, v.v. Vì vậy, hành vi lịch sử đầu tiên của con người là sản xuất ra tư liệu sinh hoạt.

Trong tư liệu lao động, bộ phận cần được phát triển đi trước một bước so với đầu tư sản xuất trực tiếp là kết cấu hạ tầng sản xuất. Kết cấu hạ tầng sản xuất bao gồm các công trình như đường sá, cầu, cảng, nhà xưởng, hệ thống điện, nước, khí, v.v. Đây là những công trình quan trọng để hỗ trợ và đảm bảo cho quá trình sản xuất diễn ra trơn tru và hiệu quả. Việc phát triển kết cấu hạ tầng sản xuất trước sẽ giúp tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sản xuất, giảm thiểu chi phí và tăng cường năng suất lao động. Điều này thể hiện tầm quan trọng của kết cấu hạ tầng sản xuất trong quá trình sản xuất và phát triển kinh tế.

Theo V.I. Lênin, Chủ nghĩa Mác đã mở đường cho việc nghiên cứu rộng rãi và toàn diện quá trình phát sinh, phát triển và suy tàn của các hình thái kinh tế - xã hội. Điều này có nghĩa là Chủ nghĩa Mác đã cung cấp một công cụ lý luận để phân tích và hiểu sâu sắc hơn về các hình thái kinh tế - xã hội khác nhau, từ chế độ phong kiến đến chủ nghĩa xã hội. Qua việc nghiên cứu các hình thái kinh tế - xã hội, chúng ta có thể hiểu được quá trình phát triển và suy tàn của các xã hội khác nhau, cũng như các nguyên nhân và điều kiện dẫn đến sự thay đổi của chúng. Điều này giúp chúng ta có thể dự đoán và chủ động tham gia vào quá trình phát triển của xã hội.

Trong quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất được coi là nội dung. Điều này có nghĩa là lực lượng sản xuất là yếu tố cơ bản, quyết định đến khả năng sản xuất của xã hội. Nó bao gồm các yếu tố như lao động, tư liệu sản xuất và tư liệu lao động. Quan hệ sản xuất, ngược lại, được coi là hình thức. Quan hệ sản xuất là cách thức mà các lực lượng sản xuất được tổ chức và sử dụng để sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Nó bao gồm các yếu tố như sở hữu, phân phối và tổ chức lao động. Vì vậy, lực lượng sản xuất là nội dung và quan hệ sản xuất là hình thức.