Quan hệ sản xuất được coi là tiêu chí quan trọng nhất để phân biệt các hình thái kinh tế xã hội. Quan hệ sản xuất ám chỉ cách thức sản xuất và phân phối hàng hóa, dịch vụ trong một xã hội. Nó bao gồm cả tổ chức và quy trình sản xuất, cũng như mối quan hệ giữa các chủ thể tham gia vào quá trình sản xuất. Quan hệ sản xuất có thể thay đổi theo thời gian và có thể khác nhau tùy thuộc vào từng hình thái kinh tế xã hội. Ví dụ, trong xã hội tư bản, quan hệ sản xuất thường dựa trên nguyên tắc lợi nhuận và cạnh tranh, trong khi trong xã hội xã hội chủ nghĩa, quan hệ sản xuất thường dựa trên nguyên tắc công bằng và phân phối theo nhu cầu.

Học thuyết Hình thái kinh tế - xã hội là một khái niệm quan trọng trong chủ nghĩa duy vật lịch sử. Nó đề cập đến mối quan hệ giữa các hình thái kinh tế - xã hội và sự phát triển của xã hội loài người. Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, mỗi hình thái kinh tế - xã hội đều có những đặc điểm và quy luật riêng, và sự phát triển của xã hội loài người là một quá trình từ thấp đến cao, từ thô sơ đến phức tạp. Học thuyết Hình thái kinh tế - xã hội giúp chúng ta hiểu được nguyên nhân và quy luật của sự phát triển xã hội, và từ đó có thể dự đoán và định hướng được tương lai của xã hội.

Phương thức sản xuất là khái niệm được sử dụng trong chủ nghĩa Mác - Lênin để mô tả cách thức mà con người dùng để tiến hành quá trình sản xuất của xã hội ở những giai đoạn lịch sử nhất định. Nó bao gồm cả các yếu tố kinh tế, xã hội và kỹ thuật liên quan đến quá trình sản xuất. Phương thức sản xuất thường được xác định bởi các yếu tố như công nghệ, tổ chức lao động, sở hữu tài sản và phân phối sản phẩm. Ví dụ, trong thời kỳ phong kiến, phương thức sản xuất chủ yếu dựa vào lao động thủ công và sở hữu đất đai, trong khi trong thời kỳ tư bản chủ nghĩa, phương thức sản xuất dựa vào công nghệ máy móc và sở hữu tư nhân. Tùy thuộc vào giai đoạn lịch sử và điều kiện kinh tế - xã hội, phương thức sản xuất có thể thay đổi và phát triển.

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng lịch sử, xã hội loài người đã trải qua nhiều hình thái kinh tế xã hội khác nhau. Chủ nghĩa duy vật biện chứng lịch sử cho rằng xã hội loài người đã trải qua năm hình thái kinh tế xã hội chính: hình thái xã hội nguyên thủy, hình thái chế độ nô lệ, hình thái phong kiến, hình thái tư bản chủ nghĩa và hình thái xã hội chủ nghĩa. Mỗi hình thái kinh tế xã hội này đều có những đặc điểm và tính chất riêng biệt, và chúng đã thay đổi và phát triển qua thời gian để tạo ra xã hội hiện đại như ngày nay.

Khi đề cập đến 'mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng', luận điểm sai là 'Các mâu thuẫn trong chính trị, tư tưởng xét đến cùng quyết định các mâu thuẫn trong lĩnh vực kinh tế'. Điều này không đúng vì theo quan điểm của Karl Marx, cơ sở hạ tầng (lực lượng sản xuất) và kiến trúc thượng tầng (quan hệ sản xuất và ý thức xã hội) có mối quan hệ biện chứng, tức là mỗi bên đều ảnh hưởng đến bên kia. Cơ sở hạ tầng có thể thay đổi kiến trúc thượng tầng, nhưng cũng có thể bị ảnh hưởng bởi kiến trúc thượng tầng. Không thể nói rằng mâu thuẫn trong chính trị, tư tưởng luôn quyết định mâu thuẫn trong lĩnh vực kinh tế. Thay vào đó, chúng ta nên xem xét mối quan hệ phức tạp giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng để hiểu rõ hơn về sự phát triển của xã hội.

Theo quan điểm duy vật lịch sử, xã hội được chia thành các loại hình sản xuất cơ bản dựa trên phương thức sản xuất và trình độ phát triển của con người. Loại hình sản xuất cơ bản bao gồm sản xuất ra của cải vật chất, tinh thần và con người. Sản xuất ra của cải vật chất là quá trình tạo ra các sản phẩm vật chất để đáp ứng nhu cầu cơ bản của con người. Sản xuất ra tinh thần bao gồm các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và giáo dục giúp phát triển trí tuệ và tinh thần của con người. Sản xuất ra con người là quá trình hình thành và phát triển của con người thông qua quá trình sản xuất và trao đổi.

Câu nói trên là một trong những ý tưởng quan trọng trong kinh tế học của Karl Marx. Ông cho rằng, những thời đại kinh tế khác nhau không phải ở chỗ chúng sản xuất ra cái gì, mà là ở chỗ chúng sản xuất bằng cách nào, với những tư liệu lao động nào. Điều này có nghĩa là, mặc dù các thời đại kinh tế khác nhau có thể sản xuất ra các sản phẩm khác nhau, nhưng cách thức sản xuất và các tư liệu lao động sử dụng lại là những yếu tố quyết định. Điều này thể hiện sự khác biệt giữa các thời đại kinh tế, chẳng hạn như thời đại sản xuất thủ công và thời đại sản xuất công nghiệp. Câu nói này cũng cho thấy sự quan tâm của Marx đến việc phân tích các yếu tố kinh tế và xã hội trong quá trình sản xuất.

Theo quan điểm duy vật lịch sử, quá trình phát triển của các hình thái kinh tế xã hội được xác định bởi quy luật khách quan của xã hội. Quá trình này không được điều khiển bởi ý niệm tuyệt đối hay ý muốn chủ quan của con người. Thay vào đó, nó được quyết định bởi các quy luật khách quan của xã hội, bao gồm cả quy luật của tự nhiên. Tuy nhiên, trong bối cảnh này, câu trả lời đúng không phải là "Quy luật của tự nhiên

Theo quan điểm duy vật lịch sử, mỗi phương thức sản xuất đều được tạo nên bởi hai mặt cơ bản: lao động và kỹ thuật. Lao động là yếu tố con người, bao gồm cả lao động trí tuệ và lao động vật chất, trong khi kỹ thuật là yếu tố vật chất, bao gồm công cụ, máy móc và kiến thức khoa học. Sự kết hợp giữa lao động và kỹ thuật tạo nên khả năng sản xuất của mỗi phương thức sản xuất. Ví dụ, trong phương thức sản xuất nông nghiệp, lao động là việc trồng trọt và chăn nuôi, trong khi kỹ thuật là công cụ và phương pháp sản xuất nông nghiệp. Trong phương thức sản xuất công nghiệp, lao động là việc vận hành máy móc và thiết bị, trong khi kỹ thuật là thiết kế và sản xuất máy móc và thiết bị. Quan điểm duy vật lịch sử cho rằng sự phát triển của mỗi phương thức sản xuất phụ thuộc vào sự phát triển của lao động và kỹ thuật.

Theo quan điểm duy vật lịch sử, sản xuất ra của cải vật chất giữ vai trò là nền tảng vật chất của xã hội. Điều này có nghĩa là quá trình sản xuất và phân phối của cải vật chất là cơ sở để xây dựng và phát triển các mối quan hệ xã hội, các tổ chức xã hội và các hệ thống chính trị. Sản xuất ra của cải vật chất quyết định đến sự tồn tại và phát triển của các xã hội, đồng thời cũng quyết định đến sự phân chia và đối lập giữa các giai cấp xã hội. Quan điểm duy vật lịch sử cho rằng, sản xuất ra của cải vật chất là động lực chính để thúc đẩy sự phát triển của xã hội, đồng thời cũng là nguyên nhân gốc rễ của các vấn đề xã hội và chính trị.

Theo quan điểm duy vật lịch sử, quá trình sản xuất vật chất là quá trình con người thực hiện sự cải biến giới tự nhiên. Điều này có nghĩa là con người không chỉ đơn thuần là một phần của tự nhiên mà còn là người có khả năng thay đổi và cải thiện nó. Quá trình sản xuất vật chất là quá trình con người sử dụng các công cụ, kỹ thuật và kiến thức để biến đổi các nguồn lực tự nhiên thành các sản phẩm có giá trị. Quá trình này không chỉ giúp con người đáp ứng nhu cầu cơ bản như ăn, mặc, ở mà còn tạo ra các sản phẩm có giá trị cao hơn như công nghệ, văn hóa và tri thức. Quan điểm duy vật lịch sử cho rằng con người là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất và là người quyết định hướng phát triển của xã hội.

Theo quan điểm duy vật lịch sử, lực lượng sản xuất là tổng thể các yếu tố quyết định khả năng sản xuất của xã hội. Trong đó, người lao động là nhân tố quyết định quan trọng. Người lao động không chỉ là người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, mà còn là người có ý thức và khả năng sáng tạo, cải tiến công nghệ. Họ là nguồn lực chính của lực lượng sản xuất, quyết định khả năng sản xuất và hiệu suất lao động. Ngoài ra, người lao động còn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển các quan hệ sản xuất, từ đó ảnh hưởng đến lực lượng sản xuất. Vì vậy, người lao động được coi là nhân tố quyết định trong lực lượng sản xuất.