Lực lượng sản xuất đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển của mọi xã hội. Nó là nền tảng vật chất-kỹ thuật của xã hội, thể hiện năng lực chinh phục tự nhiên của con người và là nhân tố quyết định sự hình thành và phát triển của mọi xã hội. Lực lượng sản xuất bao gồm các yếu tố như công nghệ, phương tiện sản xuất, nguồn lực tự nhiên và lao động. Nó không chỉ quyết định khả năng sản xuất hàng hóa và dịch vụ mà còn ảnh hưởng đến trình độ phát triển kinh tế-xã hội của một xã hội. Vì vậy, lực lượng sản xuất không chỉ là nền tảng vật chất-kỹ thuật của xã hội mà còn là nhân tố quyết định sự hình thành và phát triển của mọi xã hội.

Đáp án đúng: C. Tư liệu lao động là toàn bộ những vật mà con người đặt giữa mình và đối tượng lao động để tác động lên đối tượng đó. Nó gồm hai bộ phận: công cụ lao động - bộ phận trực tiếp tác động vào đối tượng, giữ vai trò quyết định năng suất và là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên; và phương tiện lao động - nhà xưởng, kho tàng, đường sá, phương tiện vận chuyển, bảo quản, phục vụ cho quá trình sản xuất diễn ra thông suốt. Vì cả A và B đều là bộ phận hợp thành tư liệu lao động nên phương án gộp C là câu trả lời đầy đủ, và D bị loại.

Đáp án đúng: C. Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử, lịch sử nhân loại đã và đang trải qua năm hình thái kinh tế - xã hội: công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa (mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội). Sự thay thế các hình thái ấy là một quá trình lịch sử - tự nhiên, do sự vận động của quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất chi phối. Các phương án ba, bốn hoặc sáu hình thái đều không đúng với cách phân kỳ này.

Đáp án đúng: A. Cơ sở hạ tầng là toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội, còn kiến trúc thượng tầng là hệ thống quan điểm chính trị, pháp quyền, đạo đức cùng những thiết chế tương ứng như nhà nước, đảng phái. Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, kiến trúc thượng tầng tác động trở lại cơ sở hạ tầng chính là cơ sở khoa học để xác định đúng mối quan hệ giữa KINH TẾ và CHÍNH TRỊ: kinh tế quyết định chính trị, nhưng chính trị có tính độc lập tương đối và có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm kinh tế. Các cặp quan hệ ở B, C, D không phải nội dung mà quy luật này trực tiếp phản ánh.

Đáp án đúng: D. Thực tiễn có ba hình thức cơ bản là hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động chính trị - xã hội và hoạt động thực nghiệm khoa học, trong đó sản xuất vật chất là hình thức cơ bản nhất, giữ vai trò quyết định các hình thức còn lại. Chính trong quá trình sản xuất, con người buộc phải liên kết với nhau, hình thành nên quan hệ sở hữu, quan hệ tổ chức - quản lý và quan hệ phân phối, tức là toàn bộ quan hệ kinh tế - vật chất giữa người với người. Hoạt động chính trị - xã hội và thực nghiệm khoa học đều nảy sinh trên nền tảng ấy nên không thể là cơ sở hình thành quan hệ kinh tế.

Đáp án đúng: "Quá trình phát triển của lịch sử tự nhiên". Sự thay thế các hình thái kinh tế - xã hội diễn ra theo những quy luật khách quan vốn có của xã hội — trước hết là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất — nên nó là một quá trình lịch sử - tự nhiên, giống như quy luật của tự nhiên, không phụ thuộc ý muốn của bất kỳ ai. "Quá trình lịch sử hướng theo ý chí của giai cấp cầm quyền" lấy ý chí chủ quan thay cho quy luật, rơi vào duy tâm về lịch sử. "Quá trình lịch sử hướng theo ý chí của Đảng cầm quyền" cũng mắc lỗi ấy; đảng chính trị chỉ có thể nhận thức và vận dụng quy luật chứ không tạo ra quy luật. "Quá trình lịch sử có chủ đích" ngầm giả định lịch sử nhằm tới một mục đích định sẵn — đó là mục đích luận, không phải quan điểm duy vật lịch sử.

Đáp án đúng: "Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng". Hình thái kinh tế - xã hội là một chỉnh thể gồm lực lượng sản xuất ở một trình độ nhất định, quan hệ sản xuất tương ứng hợp thành cơ sở hạ tầng, và kiến trúc thượng tầng được dựng trên cơ sở hạ tầng ấy. "Cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng, tồn tại xã hội và ý thức xã hội" trộn hai cặp phạm trù thuộc hai bình diện khác nhau; tồn tại xã hội và ý thức xã hội là cặp phạm trù riêng, không phải bộ phận cấu thành hình thái. "Quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng, cơ cấu kinh tế và kiến trúc thượng tầng" đếm trùng: cơ sở hạ tầng chính là tổng hợp các quan hệ sản xuất, nêu cả hai là một yếu tố kể hai lần, lại bỏ mất lực lượng sản xuất. "Lĩnh vực vật chất và lĩnh vực tinh thần" chỉ là cách chia đôi đời sống xã hội, quá thô để làm cấu trúc của một hình thái.

Đáp án đúng: "Sản xuất vật chất". Muốn làm chính trị, khoa học, nghệ thuật thì trước hết con người phải ăn, mặc, ở — vì thế sản xuất vật chất là cơ sở trực tiếp cho sự tồn tại và phát triển của xã hội. "Thế giới vật chất" và "Thế giới khách quan" là những phạm trù của bản thể luận, chỉ toàn bộ hiện thực nói chung; chúng là điều kiện tồn tại của con người chứ không phải HOẠT ĐỘNG tạo ra cơ sở cho xã hội. "Nền tảng xã hội" là cách nói mơ hồ, không chỉ ra được hoạt động nào là gốc.

Đáp án đúng: "Con người thực hiện sự cải biến giới tự nhiên". Sản xuất vật chất là quá trình con người dùng công cụ lao động tác động vào tự nhiên, cải biến các dạng vật chất của tự nhiên thành của cải phù hợp với nhu cầu của mình. "Con người nhận thức thế giới và bản thân mình" là hoạt động nhận thức, diễn ra trong tư duy chứ không làm biến đổi đối tượng vật chất. "Con người thực hiện sáng tạo trong tư duy" cũng thuộc lĩnh vực tinh thần. "Con người thực hiện lợi ích của mình" nói về mục đích chứ không nói thực chất của quá trình; nhiều hoạt động khác cũng nhằm thực hiện lợi ích.

Đáp án đúng: "Sản xuất vật chất". Đây là phạm trù rộng nhất, bao trùm toàn bộ hoạt động tạo ra của cải vật chất của xã hội, và chính nó là cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. "Sản xuất tư liệu sản xuất" và "Sản xuất tư liệu tiêu dùng" đều chỉ là hai BỘ PHẬN của nền sản xuất vật chất, lấy một phần thay cho toàn thể. "Sản xuất hàng hóa, dịch vụ" là hình thức sản xuất gắn với một giai đoạn lịch sử nhất định; xã hội cộng sản nguyên thuỷ không có sản xuất hàng hoá nhưng vẫn tồn tại nhờ sản xuất vật chất.

Đáp án đúng: "Quan hệ sản xuất". Quan hệ sản xuất là quan hệ cơ bản, quyết định mọi quan hệ xã hội khác; tổng hợp các quan hệ sản xuất hợp thành cơ sở hạ tầng, và trên cơ sở hạ tầng ấy mới dựng lên các quan hệ chính trị, pháp luật, đạo đức, nghệ thuật, tôn giáo. "Lực lượng sản xuất" là nội dung vật chất của quá trình sản xuất, quyết định quan hệ sản xuất, nhưng nó không trực tiếp sinh ra các quan hệ xã hội khác — phải qua khâu trung gian là quan hệ sản xuất. "Cơ sở vật chất" là cách nói chung chung, không phải một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử. "Quan hệ xã hội" chính là cái đang được giải thích, không thể lấy nó làm cơ sở sinh ra chính nó.

Đáp án đúng: "Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất". Trong ba mặt của quan hệ sản xuất, sở hữu tư liệu sản xuất giữ vai trò quyết định vì ai nắm tư liệu sản xuất thì người đó chi phối cả việc tổ chức quản lý lẫn việc phân phối sản phẩm. "Quan hệ tổ chức, quản lý" trực tiếp tác động tới hiệu quả sản xuất nhưng vẫn bị quy định bởi quan hệ sở hữu. "Quan hệ phân phối sản phẩm" là khâu cuối, phản ánh và củng cố quan hệ sở hữu chứ không quyết định nó. "Tất cả các quan hệ có vị trí ngang nhau" xoá mất thứ bậc, dẫn tới không thể giải thích vì sao thay đổi chế độ sở hữu lại làm đổi cả chế độ xã hội.