Câu hỏi: HCM202 - Chương 6: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức, con người

Đáp án đúng: "Di chúc". Trong Di chúc, Hồ Chí Minh dặn bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết, và căn dặn Đảng phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho đoàn viên, thanh niên. "Đường Kách mệnh" là tài liệu huấn luyện lý luận cho lớp cán bộ đầu tiên năm 1927, viết trước đó hơn bốn mươi năm và không có câu này. "Cần kiệm liêm chính" là loạt bài năm 1949 bàn về bốn đức của con người, chủ đề khác. "Bài nói chuyện tại Lớp bồi dưỡng cán bộ về công tác mặt trận" bàn về công tác mặt trận, không phải về thế hệ kế tục.

Đáp án đúng: "Nâng cao dân trí". Hồ Chí Minh nêu ba chức năng của văn hoá: bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp, nâng cao dân trí, bồi dưỡng những phẩm chất và phong cách tốt đẹp. Nâng cao dân trí là chức năng được nói tới trong câu hỏi. "Nâng cao nhân lực" và "Nâng cao dân tài" là những cụm từ ghép theo lối nâng cao dân trí nhưng không nằm trong ba chức năng Người nêu; nhân lực thuộc phạm trù nguồn lao động, còn bồi dưỡng nhân tài là công việc của giáo dục. "Tiêu diệt triệt để chủ nghĩa tư bản" là nhiệm vụ chính trị - kinh tế, không phải chức năng của văn hoá.

Đáp án đúng: "Chủ nghĩa cá nhân". Hồ Chí Minh gọi chủ nghĩa cá nhân là giặc nội xâm, là thứ vi trùng đẻ ra trăm thứ bệnh nguy hiểm trong con người và tổ chức, và đòi phải kiên quyết quét sạch. "Chủ nghĩa vị kỷ" nghĩa gần nhưng không phải thuật ngữ Người dùng; chủ nghĩa cá nhân trong cách nói của Hồ Chí Minh rộng hơn, bao gồm cả bệnh tổ chức chứ không chỉ tính ích kỷ cá nhân. "Phong cách tiểu tư sản" và "Phong cách tư sản" là những biểu hiện cụ thể, thuộc nhóm bệnh do chủ nghĩa cá nhân sinh ra, không phải cái gốc phải khắc phục.

Đáp án đúng: "Trí lực, tâm lực, thể lực.". Hồ Chí Minh nhìn con người như một chỉnh thể thống nhất về trí lực, tâm lực, thể lực — trật tự này đặt trí lực trước vì nó định hướng, rồi tâm lực là sức mạnh tinh thần, sau cùng là thể lực. Phương án đảo thành "Tâm lực, thể lực, trí lực." có đủ ba yếu tố nhưng sai trật tự quen dùng. Phương án chỉ nêu "Trí lực, thể lực." thiếu hẳn tâm lực, tức là bỏ mất chiều đạo đức - tinh thần, phần Hồ Chí Minh coi trọng nhất. "Công, dung, ngôn, hạnh." là bốn đức của người phụ nữ theo quan niệm Nho giáo cũ, hoàn toàn khác phạm trù đang bàn.

Đáp án đúng gồm hai ý: "Con người là mục tiêu của cách mạng." và "Con người là động lực của cách mạng." Câu hỏi hỏi về VAI TRÒ của con người, và Hồ Chí Minh trả lời bằng cặp phạm trù mục tiêu - động lực: cách mạng làm ra là vì con người, đồng thời chính con người là lực lượng tiến hành cách mạng. "Con người là một chỉnh thể thống nhất, đa dạng bởi mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội." nói về QUAN NIỆM của Hồ Chí Minh về bản chất con người, trả lời câu hỏi con người là gì chứ không phải con người giữ vai trò nào. "Con người có nhiều chiều quan hệ." cũng thuộc nhóm quan niệm về bản chất, mô tả đặc điểm chứ không phải vai trò.

Đáp án đúng: "Đạo đức cách mạng". Hình ảnh sông có nguồn, cây có gốc để nói người cách mạng phải có đạo đức nằm trong tác phẩm Đạo đức cách mạng, nơi Hồ Chí Minh luận giải đạo đức là gốc của người cách mạng. "Sửa đổi lối làm việc" (1947) bàn về tư cách và cách làm việc của Đảng, có nói tới đạo đức nhưng không phải nơi xuất hiện hình ảnh này. "Di chúc" là lời dặn cuối cùng, cô đọng, không có đoạn luận giải bằng hình ảnh sông và cây. "Người cán bộ cách mạng" là một bài viết ngắn về yêu cầu với cán bộ, không phải tác phẩm chuyên bàn về đạo đức.

Đáp án đúng: "Cộng sản". Nguyên văn Hồ Chí Minh viết rằng trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ cộng sản mà ta được họ yêu mến — ý nói cái danh không làm nên uy tín, chỉ tư cách và đạo đức mới làm nên. "Cách mạng" nghe hợp văn cảnh nhưng không phải chữ trong nguyên văn, và cũng nhẹ hơn: chữ cộng sản mới là cái danh dễ bị đem ra khoe nhất. "Cán bộ" chỉ một chức phận công tác, không mang sức nặng của một danh hiệu chính trị. "Đầy tớ" đi ngược hẳn ý câu: đầy tớ là điều Người đòi cán bộ phải thật sự làm, không phải cái danh người ta viết lên trán để được yêu mến.

Đáp án đúng gồm ba ý: "Tham nhũng"; "Lười biếng"; "Phù hoa, xa xỉ". Hồ Chí Minh nêu nhiệm vụ của văn hoá là phải sửa đổi được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ — ba thói xấu cản trở trực tiếp công cuộc kiến thiết: tham nhũng ăn vào của chung, lười biếng làm hỏng sức sản xuất, phù hoa xa xỉ làm hao tổn của cải trong khi dân còn nghèo. "Tâm lý tiểu nông" là hạn chế của người sản xuất nhỏ — tầm nhìn hẹp, manh mún, tuỳ tiện — và là điều phải khắc phục trong quá trình đi lên sản xuất lớn, nhưng không nằm trong nhóm thói xấu mà Hồ Chí Minh nêu đích danh ở nhiệm vụ này của văn hoá.

Đáp án đúng: "Liêm". Hồ Chí Minh dạy cán bộ phải thực hành chữ liêm trước để làm kiểu mẫu cho dân, bởi người cầm quyền mà không trong sạch thì nói gì dân cũng không nghe; liêm là trong sạch, không tham lam của công. "Cần" là siêng năng, chăm chỉ — đức đầu tiên trong bốn đức nhưng là điều ai cũng phải có, không phải thứ cán bộ cần nêu gương trước nhất. "Kiệm" là tiết kiệm, cũng là đòi hỏi chung với toàn dân. "Chính" là ngay thẳng, đứng đắn; Hồ Chí Minh xếp chính sau liêm vì có liêm mới giữ được chính.

Đáp án đúng: "Phương pháp xây dựng con người.". Tu thân, chính tâm rồi mới trị quốc, bình thiên hạ là chỉ ra CÁCH làm: bắt đầu từ việc mỗi người tự tu dưỡng, tự rèn mình, rồi mới mở rộng ra việc nước. Đó là phương pháp, là con đường đi. "Nội dung xây dựng con người." trả lời câu hỏi xây dựng những phẩm chất nào — đức, tài, sức khoẻ, lối sống — chứ không phải xây dựng bằng cách nào. "Vai trò xây dựng con người." nói về vị trí của công việc ấy trong sự nghiệp cách mạng. "Ý nghĩa xây dựng con người." nói về giá trị mà công việc ấy mang lại, cũng không phải cách làm.

Đáp án đúng gồm ba ý: "Thấm nhuần đạo đức cách mạng", "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" và "Giữ gìn Đảng trong sạch". Di chúc viết Đảng ta là một Đảng cầm quyền, mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân. "Yêu tổ quốc, yêu đồng bào" — đây là điều thứ nhất trong năm điều Hồ Chí Minh dạy thiếu niên và nhi đồng, không phải yêu cầu Người đặt ra cho cán bộ, đảng viên trong Di chúc.

Đáp án đúng: "Đạo đức cách mạng". Hồ Chí Minh viết người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang, vì đạo đức là gốc, là nguồn nuôi dưỡng ý chí và bản lĩnh của người cán bộ. "Lý luận cách mạng" — lý luận là kim chỉ nam cho hành động, được Người ví như cái la bàn, chứ không được gọi là nền tảng của người cách mạng. "Tinh thần cách mạng" — là biểu hiện của ý chí, bắt nguồn từ đạo đức chứ không phải cái gốc mà Người nêu ở đây. "Nhiệt tình cách mạng" — Hồ Chí Minh cảnh báo nhiệt tình mà thiếu đạo đức và trí tuệ thì dễ hỏng việc, nên càng không thể là nền tảng.

Đáp án đúng: "Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người." Khi nêu con người là một chỉnh thể thống nhất về trí lực, tâm lực, thể lực, mang tính xã hội và là thành viên của một cộng đồng xã hội, Hồ Chí Minh đang trả lời câu hỏi con người là gì, tức trình bày quan niệm về con người. "Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của con người." — bàn con người là mục tiêu và động lực của cách mạng, khác với việc định nghĩa bản chất con người. "Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng con người." — nói về nội dung và phương pháp trồng người, không phải cách hiểu con người là gì. "Xây dựng và phát triển văn hóa con người." — là nhiệm vụ thực tiễn thuộc lĩnh vực văn hoá, không phải nội dung của nhận định nêu trong câu hỏi.

Đáp án đúng: "Quyết định thành công." Hồ Chí Minh khẳng định con người là vốn quý nhất, là động lực và là nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng, vì mọi đường lối chỉ thành hiện thực khi có con người thực hiện. "Quyết định thắng lợi." — đúng về tinh thần nhưng không phải chữ dùng trong luận điểm về vai trò con người, nơi Hồ Chí Minh nói tới thành công của sự nghiệp cách mạng. "Quan trọng thành công." — cụm từ không thành nghĩa trong tiếng Việt và hạ cấp độ từ quyết định xuống quan trọng. "Chủ yếu quyết định." — đảo ghép hai tính từ, không khớp nguyên văn nhân tố quyết định thành công.

Đáp án đúng: “Trị quốc, tất tiên tề kỳ gia”. Đây là mệnh đề Nho giáo trong sách Đại học của Trung Hoa cổ, nói muốn trị nước thì trước phải sửa sang nhà mình, không phải nhận định về văn hoá của Hồ Chí Minh. Câu “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” là lời mở đầu tác phẩm Lịch sử nước ta Người viết năm 1942, khẳng định vai trò của tri thức lịch sử trong đời sống văn hoá. Câu “Càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác-Lênin càng phải coi trọng truyền thống tốt đẹp của cha ông” là quan điểm của Người về quan hệ giữa tiếp thu lý luận mới và giữ gìn bản sắc dân tộc. Câu “Mỗi dân tộc cần phải chăm lo đặc tính dân tộc mình trong nghệ thuật” là lời Người nhắc giới văn nghệ giữ tính dân tộc khi sáng tác.

Đáp án đúng: "Tất cả phương án trên". Suốt cuộc đời mình Hồ Chí Minh đồng thời theo đuổi cả ba việc: diệt giặc dốt và nâng cao dân trí, chăm lo văn học nghệ thuật cùng đội ngũ văn nghệ sĩ, và giữ gìn phát huy tinh hoa văn hoá dân tộc, nên không thể chọn một mặt rồi gạt hai mặt kia. "Chống giặc dốt, phát triển văn hóa, nâng cao dân trí" — đúng nhưng chỉ là một phần, bỏ qua mảng văn nghệ và bản sắc dân tộc. "Phát triển văn học nghệ thuật, mỗi nhà văn nhà thơ đều là một chiến sỹ" — cũng đúng một phần, không bao gồm nhiệm vụ diệt giặc dốt mà Người đặt ngay sau Cách mạng tháng Tám. "Phát triển tinh hoa văn hóa dân tộc" — là một nội dung Người nhấn mạnh, nhưng tách riêng thì không phản ánh được toàn bộ mối quan tâm về văn hoá của Người.

Đáp án đúng: "Thanh niên phải có đức có tài". Hồ Chí Minh dạy thanh niên phải có đức, có tài, trong đó đạo đức là gốc, và Người cảnh báo có tài mà không có đức thì dễ hỏng việc, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó. "Thanh niên phải có tâm có tài" — chữ tâm hẹp hơn chữ đức, không phải cặp phạm trù Người dùng khi nói với học sinh và sinh viên. "Thanh niên phải có tài có đức" — đảo thứ tự làm mờ quan điểm đức là gốc, là nền tảng của tài. "Thanh niên phải có cả đức tài và tâm" — thêm một yếu tố trùng lặp với đức, không có trong lời dạy của Người.

Đáp án đúng gồm ba ý: "Có ý thức làm chủ, tinh thần tập thể XHCN và tư tưởng mình vì mọi người.", "Có lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần quốc tế trong sáng." và "Có phương pháp làm việc khoa học, phong cách quần chúng, dân chủ, nêu gương." Ba ý này đều là khía cạnh phẩm chất của mẫu người toàn diện vừa hồng vừa chuyên mà Hồ Chí Minh hướng tới, gồm ý thức làm chủ và tinh thần tập thể, lòng yêu nước gắn với tinh thần quốc tế, cùng năng lực và phong cách làm việc. "Lấy gương người tốt, việc tốt hằng ngày để giáo dục lẫn nhau." — đây là một phương pháp xây dựng con người, chỉ ra cách làm chứ không mô tả khía cạnh phẩm chất cần có ở con người toàn diện.

Đáp án đúng: "Điếu văn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh". Lời thề cuối cùng trong Điếu văn đọc tại Lễ truy điệu ngày 9/9/1969 nguyện suốt đời học tập đạo đức, tác phong của Người, rèn luyện thành những chiến sĩ trung thành với Đảng, với dân, xứng đáng là đồng chí, là học trò của Hồ Chủ tịch. "Diễn văn của Ban chấp hành Trung ương Đảng tại Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam" — diễn ra năm 1960 khi Hồ Chí Minh còn sống, không thể có lời thề học tập Người như với một người đã mất. "Diễn văn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Lễ mừng đất nước thống nhất" — thuộc dịp sau năm 1975, nội dung là tổng kết thắng lợi chứ không phải lời thề trước linh cữu. "Diễn văn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh" — năm 1990, là dịp đánh giá di sản của Người, không phải văn kiện chứa lời thề này.

Đáp án đúng: "Sự văn minh tiến bộ". Hồ Chí Minh viết một dân tộc biết cần, biết kiệm, biết liêm là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh tiến bộ, nên cần kiệm liêm chính trở thành thước đo trình độ văn minh của một quốc gia. "Văn hóa cao" — là một mặt biểu hiện, nhưng không phải chữ Người dùng khi khái quát về dân tộc biết cần kiệm liêm. "Truyền thống tốt đẹp" — nói về cái vốn có được truyền lại, trong khi luận điểm này đánh giá trình độ phát triển hiện tại của một dân tộc. "Văn hiến lâu đời" — chỉ bề dày lịch sử văn hoá, không phải kết luận mà Hồ Chí Minh rút ra từ việc thực hành cần kiệm liêm chính.