Câu hỏi: HCM202 - Chương 6: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức, con người

Theo Hồ Chí Minh, văn hóa phải sửa đổi được những thói xấu có hại cho xã hội. Trong đó, tham nhũng là một trong những thói xấu cần được sửa đổi. Tham nhũng là hành vi lợi dụng quyền lực hoặc vị trí để trục lợi cá nhân, gây hại cho quốc gia và nhân dân. Lười biếng cũng là một thói xấu cần được sửa đổi. Lười biếng là hành vi không muốn làm việc, không muốn học hỏi và phát triển bản thân. Phù hoa, xa xỉ cũng là một thói xấu cần được sửa đổi. Phù hoa, xa xỉ là hành vi ham muốn giàu có, ham muốn quyền lực và ham muốn được tôn vinh. Những thói xấu này không chỉ gây hại cho cá nhân mà còn gây hại cho xã hội.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chuẩn mực đạo đức cách mạng được thể hiện qua việc "Trung với nước, hiếu với dân". Điều này thể hiện sự gắn kết giữa lòng yêu nước và lòng hiếu dân, thể hiện sự đồng cảm và chia sẻ với nhân dân, đồng thời cũng thể hiện sự trung thành với mục tiêu và lý tưởng cách mạng. Việc "Trung với nước, hiếu với dân" không chỉ là một chuẩn mực đạo đức mà còn là một nguyên tắc quan trọng trong việc xây dựng và phát triển đất nước. Nó thể hiện sự gắn kết giữa người dân và đất nước, giữa người dân và lãnh đạo, và giữa người dân với nhau. Việc thực hiện được chuẩn mực đạo đức này sẽ giúp xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và hạnh phúc.

Hồ Chí Minh cho rằng, đối với các dân tộc phương Đông, để thể hiện đúng đạo đức cách mạng của mình, mỗi con người cần phải có vai trò vô cùng quan trọng. Điều này thể hiện qua việc họ giàu tình cảm, trọng tình nghĩa và ý nghĩa. Họ không chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân mà còn phải đặt lợi ích của cộng đồng lên trên hết. Hồ Chí Minh tin rằng, khi mỗi con người có vai trò quan trọng trong việc thể hiện đạo đức cách mạng, thì xã hội sẽ trở nên tốt đẹp hơn. Họ sẽ trở thành những người có trách nhiệm, có lòng nhân ái và có khả năng đoàn kết với nhau để xây dựng một xã hội công bằng và hạnh phúc.

Đáp án đúng: “Nói đi đôi với làm”. Đây là một trong ba nguyên tắc xây dựng đạo đức mới và cũng là nguyên tắc Hồ Chí Minh nêu gương rõ nhất: đã nói thì phải làm, nói nhiều làm ít hoặc nói một đằng làm một nẻo là thói của bọn đạo đức giả, làm mất lòng tin của dân. Với cán bộ đảng viên, lời nói chỉ có sức nặng khi việc làm chứng minh cho nó. “Làm trước, nói sau” và “nói trước, làm sau” đều tách lời nói khỏi việc làm thành hai thời điểm, trong khi yêu cầu là chúng phải thống nhất với nhau.

Đáp án đúng: “Nâng cao dân trí”. Hồ Chí Minh đặt giáo dục trước hết vào nhiệm vụ nâng cao dân trí — diệt giặc dốt, làm cho ai cũng biết đọc biết viết, vì dân có hiểu biết thì mới biết hưởng quyền làm chủ và làm tròn bổn phận. Đây cũng là một trong ba chức năng của văn hoá. “Chuẩn bị nhân tài” là một nhiệm vụ tiếp theo, hẹp hơn vì chỉ nhắm tới một bộ phận. “Phát triển lâu dài” và “mục tiêu bền vững” là những cụm từ chung chung, không nói lên được mục đích cụ thể nào của giáo dục.

Đáp án đúng: “Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Năm đức này tạo thành một chỉnh thể và phải đủ cả: cần là siêng năng có kế hoạch, kiệm là không hoang phí, liêm là trong sạch không tham lam, chính là ngay thẳng với mình và với người, còn chí công vô tư là kết quả tất yếu khi đã có bốn đức trước — đặt việc chung lên trên việc riêng. Ba phương án còn lại thay vế cuối bằng “sáng suốt”, “tự do”, “trung thành”: sáng suốt là năng lực, tự do là quyền, còn trung thành thì thuộc chuẩn mực trung với nước hiếu với dân, không nằm trong bộ này.

Đáp án đúng: B. Hồ Chí Minh viết: "Nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền." Đây là cơ sở lý luận cho nguyên tắc nêu gương về đạo đức: người phương Đông tin vào cái mình nhìn thấy hơn cái mình nghe thấy. A quyển sách, C tác phẩm lý luận, D câu chuyện ngụ ngôn đều là hình thức truyền đạt bằng chữ nghĩa — cùng loại với "bài diễn văn tuyên truyền" mà câu nói đang so sánh, nên không tạo ra được sự tương phản mà Hồ Chí Minh muốn nhấn.

Đáp án đúng: A. Hồ Chí Minh yêu cầu xây dựng con người toàn diện vừa "hồng" vừa "chuyên": "hồng" là phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng; "chuyên" là năng lực chuyên môn, trình độ nghiệp vụ. Người nhấn mạnh có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó. B, C, D ghép các chữ "chuyên", "cần", "kiệm", "liêm" thành những cặp không phải công thức của Hồ Chí Minh; cần kiệm liêm chính thuộc bộ chuẩn mực đạo đức, không phải cặp đức - tài mà câu hỏi hướng tới.

Đáp án đúng: B. Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3/9/1945, Hồ Chí Minh nêu sáu nhiệm vụ cấp bách. Vấn đề thứ hai là nạn dốt, và Người đề nghị: "Tôi đề nghị mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ" — từ đó hình thành phong trào Bình dân học vụ. A, C, D đều là những chủ trương văn hoá - giáo dục có thật của giai đoạn sau, nhưng không phải đề nghị cụ thể mà Người nêu cho vấn đề cấp bách thứ hai này.

Đáp án đúng: “Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời”. Chữ SUỐT ĐỜI là từ cố định trong nguyên tắc này: Hồ Chí Minh coi đạo đức không phải thứ đạt được rồi giữ mãi, mà phải rèn bền bỉ cả đời, vì một người hôm nay tốt chưa chắc ngày mai vẫn tốt nếu ngừng tu dưỡng. Ba phương án còn lại — thường xuyên, hàng ngày, liên tục — đều nói về tần suất, mà tần suất thì không bao hàm được độ dài cả một đời người. Nguyên tắc này đi cùng hai nguyên tắc khác là nói đi đôi với làm, nêu gương; và xây đi đôi với chống.

Đáp án đúng: A. Hồ Chí Minh cho rằng phong trào cộng sản, công nhân quốc tế trở thành lực lượng quyết định vận mệnh loài người không chỉ nhờ chiến lược, sách lược thiên tài mà còn nhờ những phẩm chất đạo đức cao quý làm cho chủ nghĩa cộng sản trở thành một sức mạnh vô địch. Đạo đức, với Người, là một nguồn sức mạnh vật chất thật sự. B vũ khí đạn dược và C khoa học kỹ thuật là yếu tố vật chất - kỹ thuật, không phải điều Người nhấn mạnh ở đây. D nói về dân trí và văn hoá, lệch khỏi chủ đề đạo đức của luận điểm.

Đáp án đúng: A. Hồ Chí Minh mở rộng phạm trù "trung, hiếu" của Nho giáo: trung với nước là tuyệt đối trung thành với sự nghiệp dựng nước, giữ nước và con đường đi lên của đất nước; cụ thể với mỗi cán bộ, đảng viên là "quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng". B, C, D thay "Đảng" bằng nhà nước, dân tộc hoặc quần chúng. Đây đều là những đối tượng cán bộ phải phục vụ, nhưng cụm nguyên văn Hồ Chí Minh dùng khi nói về tiêu chuẩn người cách mạng là "cho Đảng, cho cách mạng".

Đáp án đúng: A. Hồ Chí Minh xác định văn hoá là một trong bốn vấn đề chủ yếu của đời sống xã hội, ngang hàng với chính trị, kinh tế và xã hội, đồng thời có quan hệ mật thiết với ba lĩnh vực còn lại: kinh tế và chính trị là nền tảng của văn hoá, ngược lại văn hoá soi đường cho quốc dân đi. B phủ nhận vị trí ngang hàng. C bỏ mất tính độc lập tương đối của văn hoá khi coi nó là "mọi lĩnh vực". D giữ được vị trí ngang hàng nhưng lại cắt đứt mối quan hệ qua lại — trái hẳn quan điểm biện chứng của Người.

Đáp án đúng: “Trào lưu tiến hoá của thời đại”. Tính khoa học của nền văn hoá mới nghĩa là hiện đại, tiên tiến, thuận theo trào lưu tiến hoá của THỜI ĐẠI — tức bắt nhịp với bước đi chung của nhân loại, chống lại những gì trái khoa học, phản tiến bộ, mê tín dị đoan. “Trào lưu tiến hoá của dân tộc” lại thuộc về tính dân tộc, một đặc tính khác. Hai phương án nói về khoa học kỹ thuật và văn học nghệ thuật thì thu hẹp vào từng lĩnh vực cụ thể, trong khi đây là đặc tính bao trùm của cả nền văn hoá.

Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc tham gia vào các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội. Ông cho rằng, văn hóa không chỉ là một phần của hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội mà còn phải có văn hóa trong hoạt động của mình. Điều này có nghĩa là, văn hóa phải được áp dụng và thể hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Văn hóa không chỉ là một khía cạnh của đời sống mà còn là một phần không thể thiếu của quá trình phát triển kinh tế, chính trị, xã hội. Hồ Chí Minh tin rằng, văn hóa có thể giúp tạo ra một xã hội tốt đẹp hơn, nơi mà mọi người sống trong hòa bình, công bằng và hạnh phúc.

Đáp án đúng: A. Hồ Chí Minh coi con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng, nhưng lưu ý không phải mọi con người đều trở thành động lực — chỉ những con người được giác ngộ và tổ chức lại mới thành động lực thật sự. Giác ngộ cho họ hiểu vì sao phải làm, tổ chức để sức mạnh rời rạc thành sức mạnh có hướng. B, C, D nêu đạo đức, năng lực, trình độ — đều là phẩm chất tốt nhưng nếu người có phẩm chất ấy chưa được giác ngộ mục tiêu và chưa được tập hợp thì vẫn chưa tạo ra động lực cách mạng.

Đáp án đúng: A. Hồ Chí Minh khẳng định: "Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa." Đây là tư tưởng đặt con người vào vị trí trung tâm: xây dựng con người phải đi trước và song hành với xây dựng chế độ, vì chính con người mới là chủ thể thực hiện. B khoa học kỹ thuật, C công nông nghiệp hiện đại, D nền kinh tế phát triển đều là những điều kiện vật chất cần thiết, nhưng theo Hồ Chí Minh chúng là KẾT QUẢ do con người tạo ra, không thể đứng trước con người.

Đáp án đúng: A. Hồ Chí Minh nhiều lần nhấn mạnh đạo đức là nhân tố tạo nên sức mạnh và sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội. Chủ nghĩa xã hội thu hút mọi người trước hết không phải bằng lý luận cao siêu hay mức sống vật chất, mà bằng những giá trị đạo đức cao đẹp và phẩm chất của những người cộng sản. B, C, D lần lượt gán sức hấp dẫn ấy cho chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh hay tinh thần dân tộc. Đây đều là những giá trị lớn, nhưng luận điểm gốc của Người nói về chính chế độ xã hội chủ nghĩa.

Đáp án đúng: D. Trong Bài nói tại Đại hội sinh viên Việt Nam lần thứ hai ngày 7/5/1958, Hồ Chí Minh nêu đủ năm cái "yêu" cho thanh niên, sinh viên: yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu chủ nghĩa xã hội, yêu lao động, yêu khoa học và kỷ luật. A, B, C đều là những phần cắt ngắn của cùng danh sách ấy — dừng ở hai, ba hoặc bốn phẩm chất. Câu hỏi yêu cầu phương án CHÍNH XÁC NHẤT nên phải chọn phương án liệt kê đủ cả năm.

Đáp án đúng: “Cần tức là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng suất cao”. Chữ cần trong tư tưởng Hồ Chí Minh không dừng ở chăm chỉ: phải có KẾ HOẠCH, có SÁNG TẠO và đạt NĂNG SUẤT CAO — vì cần mà không có kế hoạch thì mất sức vô ích, cần mà năng suất thấp thì cũng là một kiểu lãng phí. Ba phương án còn lại chỉ nhắc tới siêng năng, chịu khó, dành nhiều thời gian: đó mới là mặt chuyên cần, bỏ mất đúng phần làm nên giá trị thực tế của chữ cần.