Câu hỏi: HCM202 - Chương 3: Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Đáp án đúng: “Không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân”. Hồ Chí Minh quy mục đích của chủ nghĩa xã hội về đúng con người: làm sao cho dân có ăn, có mặc, có chỗ ở, được học hành — chủ nghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng và ai nấy đều có đời sống ấm no, hạnh phúc. Kinh tế hiện đại, khoa học - kỹ thuật phát triển chỉ là phương tiện để đạt mục đích ấy. “Bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân lao động” là một đặc trưng của chế độ, cũng là điều kiện, chứ không phải mục đích cuối cùng.

Đáp án đúng: “Có tư tưởng và tác phong xã hội chủ nghĩa”. Hồ Chí Minh nhấn mạnh muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì trước hết cần có con người xã hội chủ nghĩa, và con người ấy được nhận ra ở hai mặt đi liền nhau: tư tưởng, tức nhận thức và động cơ; tác phong, tức cách làm việc và lối sống hằng ngày. “Những người nằm trong xã hội chủ nghĩa” chỉ là chuyện ở trong chế độ nào, không nói gì về phẩm chất. “Có ý thức xây dựng đất nước” và “chăm lao động” mới là từng biểu hiện riêng lẻ, chưa bao được cả hai mặt tư tưởng và tác phong.

Đáp án đúng: “Rất nhân văn”. Hồ Chí Minh luôn tận dụng mọi khả năng giải quyết xung đột bằng thương lượng, hoà hoãn để tránh đổ máu cho nhân dân — tư tưởng nhân đạo ấy xuyên suốt cả những năm 1945 - 1946 lẫn về sau. Bạo lực cách mạng chỉ được dùng khi không còn con đường nào khác, và cũng nhằm mục đích hoà bình. Hai phương án còn lại đều phủ nhận hoà bình: nói nó không hiệu quả hoặc không cần thiết đều trái hẳn với quan điểm của Người.

Đáp án đúng: "Tiến hành chủ động và sáng tạo". Đây là luận điểm sáng tạo nổi bật nhất của Hồ Chí Minh: cách mạng thuộc địa không lệ thuộc vào cách mạng chính quốc mà có thể nổ ra và thắng lợi trước, vì thuộc địa là nơi nuôi sống chủ nghĩa đế quốc, chặt đứt ở đó thì con rắn chết. "Dựa vào thắng lợi của cách mạng vô sản ở chính quốc" là quan điểm phổ biến trong Quốc tế Cộng sản đương thời, ví cách mạng thuộc địa như "cái cánh" của cách mạng vô sản — chính quan điểm Hồ Chí Minh phản bác. "Tiến hành sau khi cách mạng vô sản ở chính quốc giành thắng lợi" là cách diễn đạt khác của cùng quan điểm lệ thuộc ấy, đặt dân tộc thuộc địa vào thế ngồi chờ. "Dựa vào sự thắng lợi của cách mạng ở các nước thuộc địa khác" cũng là tư tưởng ỷ lại, chỉ đổi chỗ dựa chứ không đổi bản chất thụ động.

Đáp án đúng: "Vấn đề độc lập dân tộc". Ở một xứ thuộc địa, mâu thuẫn trùm lên tất cả là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc bị áp bức với chủ nghĩa thực dân, nên vấn đề cốt lõi phải giải quyết trước hết là giành lại độc lập cho dân tộc. "Vấn đề ruộng đất" là mâu thuẫn giai cấp cơ bản trong lòng xã hội nông nghiệp, rất quan trọng nhưng ở thuộc địa phải đặt sau và phục vụ nhiệm vụ giải phóng dân tộc — Hồ Chí Minh chủ trương giải quyết từng bước để không làm phân hoá lực lượng chống đế quốc. "Vấn đề tự do dân chủ" là quyền của người dân trong một quốc gia; khi nước còn mất thì không thể có tự do dân chủ thật sự, nên nó là hệ quả chứ không phải cái cốt lõi phải giành trước.

Đáp án đúng: "Quyền thiêng liêng và bất khả xâm phạm của tất cả các dân tộc". Hồ Chí Minh khẳng định độc lập tự do vừa thiêng liêng vừa bất khả xâm phạm — hai vế đi liền nhau: thiêng liêng nói giá trị, bất khả xâm phạm nói rằng không ai được phép động đến, và dân tộc có quyền dùng mọi sức lực để giữ. "Quyền thiêng liêng của tất cả các dân tộc" đúng nhưng thiếu hẳn vế bất khả xâm phạm, làm mất đi ý nghĩa pháp lý và tinh thần quyết giữ bằng mọi giá. "Quyền lợi của tất cả các quốc gia" hạ thấp một quyền thiêng liêng xuống thành một thứ quyền lợi có thể mặc cả, thương lượng. "Đặc quyền của mỗi một dân tộc" sai về bản chất: đặc quyền hàm ý chỉ một số được hưởng, trong khi Hồ Chí Minh nói đó là quyền của TẤT CẢ các dân tộc, kể cả dân tộc nhỏ yếu.

Đáp án đúng: "Thực hiện cách mạng giải phóng dân tộc". Hồ Chí Minh rút ra từ chính thất bại của các bậc tiền bối: độc lập chỉ có thể giành lại bằng con đường cách mạng, bằng sức mạnh của toàn dân tộc chứ không phải bằng xin xỏ hay nhờ vả. "Thỏa hiệp với mẫu quốc trao trả độc lập" chính là con đường cải lương mà bản Yêu sách gửi Vécxây đã chứng minh là vô vọng — đế quốc không bao giờ tự nguyện trao trả. "Dựa vào các tổ chức quốc tế kêu gọi trao trả độc lập" cũng là hình thức ỷ lại bên ngoài; các tổ chức quốc tế khi ấy do chính các nước đế quốc chi phối. "Thành lập nhà nước của chính mình" là KẾT QUẢ sau khi cách mạng thành công, không phải phương thức để giành độc lập; chưa đánh đổ ách thống trị thì không thể dựng nhà nước.

Đáp án đúng: "Động lực lớn của đất nước". Trong Báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản, Hồ Chí Minh viết rằng chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nước — ở đây hiểu theo nghĩa chủ nghĩa yêu nước chân chính, sức mạnh tinh thần cần được phát động để đi tới cách mạng vô sản, chứ không phải chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi. "Mục tiêu cần phải gạt bỏ" là cách hiểu của những người đồng nhất mọi thứ chủ nghĩa dân tộc với chủ nghĩa sô vanh — đúng là Hồ Chí Minh bác chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, nhưng Người đề cao chủ nghĩa yêu nước. "Mùa xuân của xã hội" là hình ảnh Người dùng cho thanh niên, không phải cho chủ nghĩa dân tộc. "Nền tảng tư tưởng của Đảng" là vị trí dành cho chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, không phải cho chủ nghĩa dân tộc.

Đáp án đúng: "Mục tiêu xã hội". Hồ Chí Minh đặt mục tiêu kinh tế trong chủ nghĩa xã hội gắn chặt với mục tiêu xã hội: phát triển sản xuất là để không ngừng nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện công bằng, ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành — kinh tế mà không dẫn tới điều đó thì mất ý nghĩa. "Mục tiêu chính trị" là một mục tiêu riêng trong hệ thống mục tiêu của chủ nghĩa xã hội, nói về chế độ do nhân dân lao động làm chủ, không phải cái gắn trực tiếp với kinh tế theo cặp này. "Mục tiêu văn hóa" và "Mục tiêu giáo dục" đều quan trọng, nhưng trong cách trình bày của Hồ Chí Minh thì văn hoá được nêu như một mục tiêu độc lập, còn giáo dục nằm trong văn hoá; cặp gắn bó trực tiếp với kinh tế vẫn là xã hội.

Đáp án đúng: "Giai cấp công nhân lãnh đạo". Cách mạng xã hội chủ nghĩa phải do giai cấp công nhân lãnh đạo thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản, vì chỉ giai cấp này gắn với nền sản xuất tiên tiến và có hệ tư tưởng cách mạng triệt để. "Giai cấp nông dân và công nhân lãnh đạo" lẫn lộn giữa LÃNH ĐẠO và LIÊN MINH: công - nông là nền tảng của khối liên minh, nhưng vai trò lãnh đạo thuộc về một giai cấp duy nhất. "Giai cấp nông dân lãnh đạo" sai vì nông dân là lực lượng đông đảo nhất, là bạn đồng minh tin cậy nhất, song không có hệ tư tưởng độc lập để dẫn dắt cách mạng. "Tầng lớp trí thức lãnh đạo" cũng sai: trí thức là một bộ phận quan trọng của khối đại đoàn kết, nhưng không phải một giai cấp gắn với phương thức sản xuất riêng.

Đáp án đúng: "Căn cứ vào đặc điểm lịch sử cụ thể của nước ta từ đó có bước đi phù hợp, đi bước nào vững chắc bước ấy". Hồ Chí Minh nhấn mạnh cả hai vế: vừa phải xuất phát từ điều kiện cụ thể của Việt Nam, vừa phải tiến dần từng bước, bước nào chắc bước ấy, tránh chủ quan nóng vội. Phương án chỉ nêu "Căn cứ vào đặc điểm lịch sử cụ thể của nước ta từ đó có bước đi phù hợp" đúng nhưng thiếu — bỏ mất lời dặn về tính vững chắc, vốn là điều Người nhắc đi nhắc lại để chống bệnh đốt cháy giai đoạn. "Theo bước đi của các nước xã hội chủ nghĩa" trái hẳn với tinh thần độc lập, sáng tạo; sao chép mô hình nước ngoài là điều Người cảnh báo. "Bước đi chậm, mạnh, vững chắc" tự mâu thuẫn trong chính nó và không phải cách diễn đạt của Hồ Chí Minh; Người không lấy chậm làm tiêu chuẩn mà lấy chắc làm tiêu chuẩn.

Đáp án đúng: "Chế độ dân chủ nhân dân". Những dấu hiệu nêu trong câu hỏi — Đảng Cộng sản và giai cấp công nhân lãnh đạo, đánh đổ đế quốc và phong kiến, nền tảng công nông liên minh, nhân dân lao động làm chủ — là đặc trưng của chế độ dân chủ nhân dân, hình thái quá độ đặc thù ở Việt Nam sau 1945. "Chế độ dân chủ mới" là cách gọi dân dã gần nghĩa nhưng không phải thuật ngữ chuẩn trong tư tưởng Hồ Chí Minh cho chế độ có đủ những dấu hiệu trên. "Chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa" là nấc cao hơn, chỉ có khi đã xây dựng xong cơ sở của chủ nghĩa xã hội; ở giai đoạn đánh đổ đế quốc và phong kiến thì chưa tới. "Chế độ chuyên chính vô sản" nhấn vào chức năng trấn áp của nhà nước kiểu Xô viết; Hồ Chí Minh dùng khái niệm dân chủ nhân dân để diễn tả một chế độ rộng rãi hơn, tập hợp được cả những tầng lớp trung gian.

Đáp án đúng: "Đấu tranh chống những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ." Câu hỏi yêu cầu chọn một NỘI DUNG VẬN DỤNG trong giai đoạn hiện nay, nghĩa là một việc phải làm hôm nay; chống suy thoái và tự diễn biến trong nội bộ chính là nhiệm vụ cấp bách được đặt ra để giữ vững con đường đã chọn. "Phải bảo đảm vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản trong suốt tiến trình cách mạng" là một nguyên lý xuyên suốt, không riêng giai đoạn hiện nay, nên không phải nội dung vận dụng đặc thù mà câu hỏi hướng tới. "Củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc mà nền tảng là khối liên minh công - nông" cũng là nguyên tắc chung của mọi thời kỳ. "Phải đoàn kết, gắn bó chặt chẽ với cách mạng thế giới" thuộc về nội dung đoàn kết quốc tế, nằm ở chủ đề khác.

Đáp án đúng: "Không coi đó là mục tiêu cuối cùng của cách mạng." Vế sau của câu — "mà là tiền đề cho một cuộc cách mạng tiếp theo" — đã quy định vế trước phải mang nghĩa PHỦ ĐỊNH: giành độc lập rồi vẫn phải đi tiếp lên chủ nghĩa xã hội, đó là cốt lõi của luận điểm độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. "Coi đó là mục tiêu cuối cùng của cách mạng" mâu thuẫn trực tiếp với vế sau; nếu đã là cuối cùng thì không thể còn cách mạng tiếp theo. "Coi đó là mục tiêu đầu tiên của cách mạng" tuy không sai về nội dung nhưng ghép vào thì câu mất logic, vì liên từ "mà" đòi một ý trái chiều đứng trước. "Coi đó là điểm mẹ" là cách nói không có trong văn bản và cũng không nối được với vế sau.

Đáp án đúng: "Tư bản/không đến nơi đến chốn/4 lần rồi." Nguyên văn trong Đường Kách mệnh là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi đến chốn, và Người nhắc rằng nước Pháp đã làm cách mệnh bốn lần rồi mà công nông vẫn chưa thoát áp bức. Phương án ghép với "đến nơi" đảo ngược hẳn ý: nếu đã đến nơi thì công nông Pháp đâu còn phải làm cách mệnh lần nữa. Phương án ghép với "không đến nơi" và phương án ghép với "không đến chốn" đều chỉ giữ được một nửa thành ngữ; Hồ Chí Minh dùng trọn cụm bốn chữ để nhấn mạnh sự dang dở của cách mạng tư sản.

Đáp án đúng: "Kiên định mục tiêu và con đường cách mạng mà Hồ Chí Minh đã xác định." Câu hỏi đòi một nội dung VẬN DỤNG, tức là một việc phải làm; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là nội dung vận dụng được nêu trước hết. "Độc lập dân tộc là cơ sở, tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xã hội" là một luận điểm MÔ TẢ quan hệ giữa hai mục tiêu, thuộc phần nội dung tư tưởng chứ không phải việc phải làm hôm nay. "Chủ nghĩa xã hội là điều kiện để bảo đảm nền độc lập dân tộc vững chắc" cũng vậy, là chiều ngược lại của cùng mối quan hệ đó. "Điều kiện để bảo đảm độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội" là tên gọi của một mục trong lý luận, không phải một nội dung vận dụng cụ thể.

Đáp án đúng: "Nhân dân lao động làm chủ". Hồ Chí Minh diễn đạt đặc trưng chính trị của xã hội xã hội chủ nghĩa là xã hội do NHÂN DÂN LAO ĐỘNG làm chủ — chữ "lao động" chỉ rõ chủ thể quyền lực, phân biệt với chế độ cũ nơi kẻ bóc lột nắm quyền. "Nhân dân làm chủ" nghe gần giống nhưng bỏ mất tính giai cấp của chế độ mới, làm khái niệm trở nên chung chung. "Đảng lãnh đạo" nói về lực lượng lãnh đạo, không phải về chủ thể làm chủ; nhầm hai điều này là nhầm giữa vai trò dẫn đường và quyền lực thuộc về ai. "Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý" mới có hai vế của cơ chế, còn thiếu đúng vế quan trọng nhất là nhân dân làm chủ.

Đáp án đúng: "“Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến. Làm cho nước Nam được hoàn toàn độc lập”". Chánh cương vắn tắt năm 1930 nêu mục tiêu chính trị gồm cả hai vế: đánh đổ hai kẻ thù là đế quốc và phong kiến, và kết quả phải đạt là nước Nam hoàn toàn độc lập. Phương án chỉ nêu "Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp" bỏ mất kẻ thù phong kiến, trong khi Cương lĩnh xác định rõ cả hai. Phương án chỉ nêu "Làm cho nước Nam được hoàn toàn độc lập" nêu được đích đến nhưng bỏ mất nhiệm vụ phải làm để tới đích. Phương án nêu "Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến" đủ hai kẻ thù nhưng vẫn thiếu vế mục tiêu độc lập hoàn toàn, nên chưa trọn vẹn.

Đáp án đúng: "Di chúc". Câu nói về việc xây dựng lại đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn nằm trong Di chúc, phần Hồ Chí Minh dặn dò công việc sau ngày kháng chiến thắng lợi. "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" (1946) là lời hiệu triệu đứng lên cầm vũ khí, với câu nổi tiếng thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước. "Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước" (1966) chứa câu không có gì quý hơn độc lập, tự do — cũng là lời hiệu triệu kháng chiến, không phải lời dặn về kiến thiết. "Bài phát biểu tại lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng" nói về vai trò và truyền thống của Đảng, không bàn chuyện xây dựng lại đất nước sau chiến thắng.

Đáp án đúng: "Củng cố, kiện toàn, phát huy sức mạnh và hiệu quả hoạt động của toàn bộ hệ thống chính trị." Đây là một trong những nội dung vận dụng cụ thể hôm nay: muốn giữ vững con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội thì bộ máy thực hiện con đường ấy phải mạnh và hoạt động có hiệu quả. "Độc lập dân tộc là cơ sở, tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xã hội" và "Chủ nghĩa xã hội là điều kiện để bảo đảm nền độc lập dân tộc vững chắc" đều là mệnh đề lý luận mô tả quan hệ giữa hai mục tiêu, không phải việc cần làm. "Điều kiện để bảo đảm độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội" là tên một mục lý luận, không phải một nội dung vận dụng.