HCM202 Tư tưởng Hồ Chí Minh – Bộ ôn tập cuối kỳ số 8 (60 câu)

Đáp án đúng: A. Đây là công thức cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ hai chiều: độc lập dân tộc là cơ sở và tiền đề để đi lên chủ nghĩa xã hội, ngược lại chủ nghĩa xã hội mới là điều kiện bảo đảm nền độc lập ấy vững chắc và trọn vẹn. Thiếu vế sau thì độc lập chỉ là hình thức. B, C, D đều là những luận điểm ĐÚNG của Hồ Chí Minh nhưng nói về các khía cạnh khác: nội hàm của độc lập dân tộc, tiêu chí thực chất của độc lập, và con đường cách mạng vô sản. Chỉ A trả lời trực tiếp câu hỏi về MỐI QUAN HỆ giữa hai phạm trù.

Đáp án đúng: “Luôn nghĩ về nhân dân, xuất phát từ dân mà làm, không phạm pháp luật”. Phương án này gộp đủ ba mặt mà Hồ Chí Minh đòi hỏi khi thực hành đạo đức: động cơ hướng về dân, cách làm xuất phát từ thực tế và nguyện vọng của dân, và giới hạn là khuôn khổ pháp luật. Hai phương án nói về quyền hạn, bổn phận, trách nhiệm mới dừng ở việc làm tròn phận sự hành chính, chưa chạm tới đạo đức. “Luôn luôn làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh” thì nói vòng, lấy chính điều đang cần giải thích làm câu trả lời.

Đáp án đúng: “Bệnh mẹ”. Hình ảnh bệnh mẹ nói lên quan hệ nguồn gốc: chủ nghĩa cá nhân là cái gốc đẻ ra trăm thứ bệnh khác trong cán bộ, đảng viên — từ tham ô, lãng phí, quan liêu đến kiêu ngạo, kéo bè kéo cánh. Vì là gốc nên phải quét sạch chứ không chỉ chữa ngọn. “Bệnh nguy hiểm” và “bệnh cần loại bỏ” đều đúng về mức độ nhưng không diễn tả được quan hệ sinh ra ấy. “Giặc ngoại xâm” sai hẳn, vì những thói hư này được Người xếp vào loại giặc nội xâm.

Đáp án đúng: “Văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị”. Hồ Chí Minh xác định văn hoá là một mặt của đời sống xã hội, gắn chặt với hai mặt còn lại: văn hoá phải phục vụ nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy sản xuất, đồng thời bản thân hoạt động kinh tế và chính trị cũng phải có văn hoá. Ba phương án còn lại đều tách văn hoá ra khỏi kinh tế, chính trị hoặc cả hai — đó chính là quan niệm nghệ thuật vị nghệ thuật mà Người bác bỏ khi nói văn hoá cũng là một mặt trận và văn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy.

Nền văn hoá xã hội chủ nghĩa là một nền văn hoá lấy hạnh phúc của đồng bào làm cơ sở. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá xã hội chủ nghĩa nhấn mạnh đến việc xây dựng một xã hội mà mọi người đều có cuộc sống hạnh phúc, ấm no và tự do. Ông cho rằng, văn hoá xã hội chủ nghĩa không chỉ là một bộ phận của đời sống xã hội, mà còn là một trong những yếu tố quyết định đến sự phát triển của xã hội. Vì vậy, nền văn hoá xã hội chủ nghĩa phải lấy hạnh phúc của đồng bào làm cơ sở, đảm bảo rằng mọi người đều có cơ hội để phát triển toàn diện và sống một cuộc sống hạnh phúc.

Đáp án đúng: “Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Bộ phẩm chất này đi liền thành một chỉnh thể: cần là siêng năng có kế hoạch, kiệm là không hoang phí, liêm là trong sạch không tham lam, chính là ngay thẳng, và chí công vô tư là đặt việc chung lên trên việc riêng. Chí công vô tư chính là kết quả tất yếu khi đã có bốn đức trước. Hai phương án thay vế cuối bằng “sáng suốt” hay “tự do”: đó là năng lực và quyền, không phải phẩm chất đạo đức, nên phá vỡ cả cấu trúc của bộ chuẩn mực.

Đáp án đúng: “Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời”. Chữ SUỐT ĐỜI là từ cố định trong nguyên tắc này: Hồ Chí Minh coi đạo đức không phải thứ đạt được rồi giữ mãi, mà phải rèn bền bỉ cả đời, vì một người hôm nay tốt chưa chắc ngày mai vẫn tốt nếu ngừng tu dưỡng. Ba phương án còn lại — thường xuyên, hàng ngày, liên tục — đều nói về tần suất, mà tần suất thì không bao hàm được độ dài cả một đời người. Nguyên tắc này đi cùng hai nguyên tắc khác là nói đi đôi với làm, nêu gương; và xây đi đôi với chống.

Đáp án đúng: “Trong sạch, không tham lam” tiền của, địa vị, danh tiếng. Chữ TRONG SẠCH chỉ phẩm chất bên trong của người liêm, còn KHÔNG THAM LAM chỉ rõ thái độ với ba thứ cám dỗ lớn nhất. Đổi “trong sạch” thành “trong sáng” là chuyển sang nói về tư tưởng, lệch khỏi nghĩa của chữ liêm. Đổi “không tham lam” thành “không ham muốn” hay “không đòi hỏi” thì làm nhẹ đi: không đòi hỏi vẫn có thể ham, còn liêm đòi hỏi phải dứt được lòng tham chứ không chỉ kìm nén nó.

Đáp án đúng: “Có tinh thần quốc tế trong sáng”. Đây là chuẩn mực thứ tư trong bốn chuẩn mực đạo đức cách mạng, bên cạnh trung với nước hiếu với dân; cần kiệm liêm chính chí công vô tư; và thương yêu con người sống có tình nghĩa. Chữ TRONG SÁNG là từ cố định: nó nhấn vào sự vô tư, không vụ lợi, không nước lớn nước nhỏ trong quan hệ quốc tế. “Cao đẹp” mới nói về giá trị, “chân chính” nói về tính đúng đắn — cả hai đều nghe xuôi tai nhưng không phải cách diễn đạt chuẩn của chuẩn mực này.

Đáp án đúng: “Vì lẽ sinh tồn và mục đích của cuộc sống”. Theo nghĩa rộng, văn hoá là toàn bộ những gì loài người sáng tạo ra, và động lực của sự sáng tạo ấy gồm hai mặt: lẽ sinh tồn — phải sống được, và mục đích của cuộc sống — sống để làm gì. “Vì để thỏa mãn những đời sống tinh thần” chỉ nêu một nửa, bỏ mất nhu cầu vật chất. “Vì sự phân tầng chính trị của xã hội” gán cho văn hoá một nguồn gốc chính trị không có trong định nghĩa. “Để nâng cao chất lượng giáo dục” thì nhầm giữa một chức năng cụ thể với nguồn gốc sinh ra văn hoá.

Đáp án đúng: “Việc rửa mặt hàng ngày”. Hình ảnh rửa mặt được Hồ Chí Minh chọn vì nó gợi đúng ba ý: phải làm MỖI NGÀY, phải TỰ làm, và là việc nhỏ nhưng bỏ một hôm là thấy ngay. Tu dưỡng đạo đức cũng vậy — bền bỉ, tự giác, không ai làm thay được. Người còn dùng cùng hình ảnh ấy cho việc tự phê bình và phê bình. Các phương án đánh răng, ăn uống, hít thở tuy cũng là việc hằng ngày nhưng không mang được ý tự mình gột rửa cái chưa sạch, nên không phải cách ví Người dùng.

Đáp án đúng: “lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống”. Định nghĩa văn hoá của Hồ Chí Minh mở đầu bằng đúng cặp lý do này: vừa để TỒN TẠI, vừa để sống có mục đích — cả nhu cầu vật chất lẫn khát vọng tinh thần — nên loài người mới sáng tạo ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, nghệ thuật. “Nhu cầu đời sống và tinh thần” bỏ mất vế sinh tồn. “Mục đích phát triển và sinh tồn” đảo nghĩa, biến mục đích sống thành mục đích phát triển. “Cuộc sống” nói trống thì mất cả hai vế.

Đáp án đúng: vế kết thúc bằng “đòi hỏi của sự sinh tồn”. Trong định nghĩa văn hoá theo nghĩa rộng, Hồ Chí Minh quy mọi sáng tạo của loài người về hai cái gốc: nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự SINH TỒN — tức là trước hết phải sống được đã. Chữ sinh tồn vì vậy là từ khoá không thay được. “Sống còn” tuy gần nghĩa nhưng nghiêng về tình thế hiểm nghèo nhất thời, còn sinh tồn là nhu cầu thường trực. “Trường tồn” thì chuyển hẳn sang ý tồn tại lâu dài, xa khỏi nghĩa gốc.

Đáp án đúng: “Một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một đảng hỏng”. Nguyên văn dùng chữ “hỏng” — ngắn, dứt khoát, chỉ ra hậu quả tức thì: một tổ chức không dám nhìn nhận sai lầm thì tự nó mất khả năng sửa chữa và tiến bộ. Luận điểm này gắn với yêu cầu tự phê bình và phê bình thường xuyên như rửa mặt hằng ngày. Ba phương án còn lại thay “hỏng” bằng “cần phải xoá bỏ”, “cần phải thay thế”, “cần phải thay đổi”: đó là các biện pháp xử lý, trong khi câu nói nguyên gốc đang khẳng định một tình trạng.

Đáp án đúng: “Từ trên trời sa xuống”. Câu dẫn hỏi điều đạo đức cách mạng KHÔNG PHẢI. Hồ Chí Minh dùng đúng hình ảnh này để bác bỏ quan niệm đạo đức là thứ bẩm sinh: nó không phải trên trời sa xuống mà do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố, như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong. Ba phương án còn lại — phẩm chất vốn có, tự nhiên mà có, có sẵn trong tự nhiên — tuy cùng mang ý bẩm sinh nhưng là cách diễn giải lại, không phải hình ảnh nguyên văn mà Người dùng.