Câu hỏi: HCM202 - Chương 4: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Đáp án đúng: “Xác định vị thế cầm quyền của Đảng”. Cặp mệnh đề vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân trả lời câu hỏi Đảng ĐỨNG Ở ĐÂU trong quan hệ với dân khi đã cầm quyền: có quyền lãnh đạo nhưng không đứng trên dân, vì dân mới là chủ. Đó là vị thế, không phải cách thức. “Phương thức cầm quyền” là Đảng lãnh đạo bằng cách nào — qua đường lối, qua tổ chức, qua kiểm tra. “Năng lực cầm quyền” là Đảng đủ sức hay không. “Tính chất cầm quyền” nói về đặc điểm của việc cầm quyền, cũng không phải điều mệnh đề này xác lập.

Đáp án đúng: “Kết hợp giáo dục pháp luật và đạo đức, hình thành pháp quyền nhân nghĩa”. Pháp quyền nhân nghĩa là chỗ riêng của Hồ Chí Minh: nhà nước phải tôn trọng và bảo vệ quyền con người, pháp luật phải nghiêm nhưng có tình, hướng con người tới cái thiện chứ không chỉ trừng phạt. Muốn vậy phải giáo dục song song cả pháp luật lẫn ĐẠO ĐỨC. Thay vế thứ hai bằng “nhân cách” thì chuyển sang chuyện rèn luyện cá nhân nói chung, còn “nghề nghiệp” lại là chuyện chuyên môn — cả hai đều không phải cái đi đôi với pháp luật để tạo nên nhân nghĩa.

Đáp án đúng: “Nhà nước hợp pháp, hợp hiến”. Ngay sau Cách mạng tháng Tám, Hồ Chí Minh lập tức xúc tiến tổng tuyển cử và soạn hiến pháp, vì chỉ một chính quyền do dân bầu ra và hoạt động theo hiến pháp mới có đủ tư cách pháp lý trước nhân dân và trước thế giới. “Nhà nước quốc gia dân tộc” mới nói về hình thức tổ chức lãnh thổ. “Nhà nước tự lập, tự tôn” nói về tinh thần độc lập. “Nhà nước bảo hộ cho phép” thì ngược hẳn, vì đó chính là thứ chính quyền tay sai mà cách mạng vừa đánh đổ.

Đáp án đúng: “Của nhân dân lao động và của dân tộc”. Hồ Chí Minh lý giải: Đảng là Đảng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, cho nên nó cũng phải là Đảng của cả dân tộc Việt Nam — vì lợi ích của giai cấp công nhân ở một nước thuộc địa thống nhất với lợi ích của toàn dân tộc. Cách nói ấy mở rộng cơ sở xã hội của Đảng mà không làm mất bản chất giai cấp. “Của xã hội” quá chung, xoá nhoà mọi ranh giới. “Của dân, do dân và vì dân” là công thức dành cho NHÀ NƯỚC, không phải cho Đảng.

Đáp án đúng: “Một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một đảng hỏng”. Nguyên văn dùng chữ “hỏng” — ngắn, dứt khoát, chỉ ra hậu quả tức thì: một tổ chức không dám nhìn nhận sai lầm thì tự nó mất khả năng sửa chữa và tiến bộ. Luận điểm này gắn với yêu cầu tự phê bình và phê bình thường xuyên như rửa mặt hằng ngày. Ba phương án còn lại thay “hỏng” bằng “cần phải xoá bỏ”, “cần phải thay thế”, “cần phải thay đổi”: đó là các biện pháp xử lý, trong khi câu nói nguyên gốc đang khẳng định một tình trạng.

Đáp án đúng: “Có sự thống nhất bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc”. Câu hỏi yêu cầu phương án ĐÚNG NHẤT nên phải chọn vế gộp. Nhà nước ta mang bản chất giai cấp công nhân — thể hiện ở sự lãnh đạo của Đảng, ở định hướng xã hội chủ nghĩa và nguyên tắc tập trung dân chủ — nhưng đồng thời ra đời từ cuộc đấu tranh của cả dân tộc và phục vụ toàn dân, nên tính nhân dân, tính dân tộc cũng rất sâu sắc. Hai mặt ấy không mâu thuẫn mà thống nhất. Hai phương án đầu mỗi phương án chỉ nêu một vế; “mang tính dân tộc” thì bỏ hẳn phần bản chất giai cấp.

Đáp án đúng: “Tất cả quyền lực của Nhà nước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân”. Nhà nước của dân nói về NGUỒN GỐC quyền lực, và Hồ Chí Minh xác định nguồn ấy thuộc về nhân dân một cách trọn vẹn — không chỉ quyền lực nhà nước mà cả quyền lực trong xã hội. Ba phương án còn lại đều bó quyền lực vào một giai cấp hoặc một bộ phận: giai cấp nông dân, giai cấp công nhân, hay nhân dân lao động. Cách bó ấy mâu thuẫn với chữ “dân” trong công thức của dân, do dân, vì dân, vốn chỉ toàn thể nhân dân.

Đáp án đúng: “Tất cả các phương án”. Hai vế nêu trong đề là hai mặt bổ sung nhau trong tư tưởng pháp quyền nhân nghĩa: một mặt pháp luật phải thẳng tay trừng trị kẻ bất liêm bất kể địa vị nào, nghề nghiệp gì — nghiêm minh và không có vùng cấm; mặt khác phải cảm hoá người lầm lỗi, kéo họ đi với cách mạng, giáo dục để họ không tái phạm. Chọn riêng một vế là bỏ mất một nửa: chỉ trừng trị thì thành hà khắc, chỉ cảm hoá thì mất kỷ cương.

Đáp án đúng: “Đảng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của toàn thể dân tộc Việt Nam”. Công thức ba vế này phản ánh đúng cách Hồ Chí Minh mở rộng cơ sở xã hội của Đảng: mang bản chất giai cấp công nhân, đại diện cho nhân dân lao động, đồng thời gánh vác lợi ích của cả dân tộc. Phương án chỉ nêu giai cấp công nhân bỏ mất hai vế sau. Phương án “công nhân và nông dân” thu hẹp vào liên minh, bỏ các tầng lớp khác. “Đảng của giai cấp công nhân Đông Dương” thì sai cả phạm vi, vì đang nói về Đảng Lao động Việt Nam.

Đáp án đúng: “Chủ nghĩa Mác - Lênin, phong trào công nhân, phong trào yêu nước Việt Nam”. Hồ Chí Minh bổ sung yếu tố thứ ba — phong trào yêu nước — vào công thức vốn chỉ có hai yếu tố, và đó chính là nét riêng của sự ra đời Đảng ở một nước thuộc địa: phong trào yêu nước có trước, rộng hơn và chính nó đã dẫn những người Việt Nam đầu tiên đến với chủ nghĩa Mác - Lênin. Phương án bỏ phong trào yêu nước đánh mất đúng đóng góp ấy. Phương án bỏ phong trào công nhân thì cắt mất cơ sở giai cấp. Phương án bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin thì mất luôn nền tảng lý luận.

Đáp án đúng: “Đảng cầm quyền, Đảng lãnh đạo để cho dân làm chủ”. Đây là cách Hồ Chí Minh xác định mối quan hệ giữa Đảng và dân khi đã có chính quyền: Đảng nắm quyền lãnh đạo nhưng mục đích của việc cầm quyền là bảo đảm cho dân thực sự làm chủ, chứ không phải để Đảng đứng trên dân. “Dân quản lý” nói về chức năng của bộ máy nhà nước. “Dân giám sát” chỉ là một quyền trong quyền làm chủ, hẹp hơn hẳn. Cả hai đều chưa diễn đạt được mục đích cuối cùng mà Người nhấn mạnh.

Đáp án đúng: “Do dân làm chủ, tổ chức nên”. Câu dẫn hỏi điều KHÔNG đúng với nhà nước VÌ DÂN. Việc dân làm chủ và tổ chức nên bộ máy thuộc về nhà nước DO DÂN — nói về nguồn gốc quyền lực và cách lập ra nhà nước. Còn nhà nước vì dân được xác định bằng mục đích hoạt động: lấy lợi ích của dân làm mục tiêu, nên ba phương án còn lại đều đúng — phục vụ nhân dân, chăm lo mọi mặt đời sống nhân dân và đem lại lợi ích cho dân. Đây là chỗ hay mất điểm nhất khi ba vế của dân, do dân, vì dân bị dùng lẫn lộn.

Đáp án đúng: “Lý luận về Đảng Cộng sản cầm quyền”. Đóng góp riêng của Hồ Chí Minh là làm rõ Đảng sẽ thay đổi thế nào sau khi đã giành được chính quyền: phải tránh quan liêu, tránh biến thành “quan cách mạng”, phải vừa là người lãnh đạo vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân, và phải thường xuyên chỉnh đốn. Đó là vấn đề mà lý luận trước đó chưa bàn kỹ. “Tư duy của Đảng Cộng sản” và “đường lối của Đảng Cộng sản” chỉ là những cụm từ chung, không chỉ ra được nội dung sáng tạo nào.

Đáp án đúng: “Phải tự biết mình, biết người”. Hồ Chí Minh đặt điều kiện tiên quyết của việc xem xét cán bộ là người đánh giá phải tự sửa mình trước: mình càng ít khuyết điểm thì cách nhìn người càng đúng, còn ai không tự biết mình thì khó mà biết người. Đó là cái gốc. “Tiến hành thường xuyên” nói về tần suất, “khách quan, trung thực” nói về thái độ, “phải đủ trong sạch” nói về tư cách — cả ba đều là yêu cầu đúng nhưng chỉ bổ trợ, không phải điều kiện đầu tiên mà Người nhấn mạnh.

Đáp án đúng: “Di chúc”. Cụm từ “Đảng cầm quyền” được Hồ Chí Minh dùng trong Di chúc, ở đoạn căn dặn rằng Đảng ta là một Đảng cầm quyền, mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng. Vị trí ấy rất có ý nghĩa: lời dặn cuối đời nhắc đúng nguy cơ lớn nhất khi Đảng đã nắm quyền. “Chánh cương vắn tắt của Đảng” năm 1930 là văn bản vạch đường lối lúc Đảng mới ra đời. “Tuyên ngôn Độc lập” tuyên bố nền độc lập của quốc gia. “Sửa đổi lối làm việc” bàn về tác phong và phương pháp công tác.

Đáp án đúng: “Kết hợp nhuần nhuyễn cả pháp luật và đạo đức trong quản lý”. Điểm riêng của Hồ Chí Minh không nằm ở chỗ đề cao pháp luật — điều mọi nhà nước pháp quyền đều làm — mà ở chỗ Người gắn pháp luật với đạo đức để tạo thành pháp quyền nhân nghĩa: luật nghiêm nhưng có tình, trừng trị đi đôi với cảm hoá. Vì vậy hai phương án chỉ đề cao riêng đạo đức hoặc riêng luật pháp đều mới nêu một nửa. “Đề cao công tác kiểm tra giám sát hoạt động của tổ chức đảng” thuộc công tác xây dựng Đảng, không phải nội dung của nhà nước pháp quyền.

Đáp án đúng: “Trong nội bộ Đảng”. Hồ Chí Minh coi dân chủ trong Đảng là cái gốc: có dân chủ trong Đảng thì cán bộ mới dám nói thật, mới phát huy được sáng kiến, và từ đó mới mở rộng được dân chủ ra Nhà nước và xã hội. Người cảnh báo nếu trong Đảng không dân chủ thì cấp dưới sợ sệt, không dám nói, Đảng sẽ hoá thành quan liêu. Thực hành dân chủ trong nhân dân, trong Nhà nước hay trong giai cấp công nhân đều cần thiết, nhưng là kết quả nối tiếp chứ không phải nơi phải làm trước.

Đáp án đúng: “Đạo đức cách mạng”. Tiêu chuẩn hàng đầu của cán bộ theo Hồ Chí Minh là đạo đức cách mạng — một hệ chuẩn mực xác định gồm trung với nước hiếu với dân, cần kiệm liêm chính chí công vô tư, thương yêu con người và tinh thần quốc tế trong sáng. Người nói người cách mạng phải có đạo đức làm nền tảng, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. “Đạo đức cán bộ” và “đạo đức lãnh đạo” chỉ là cách gọi theo vị trí công tác, không chỉ ra được nội dung chuẩn mực nào.

Đáp án đúng: “đức trị” và “pháp trị”. Hồ Chí Minh không chọn một trong hai mà kết hợp cả hai: pháp luật phải nghiêm minh, ai vi phạm cũng bị xử lý bất kể địa vị, đồng thời phải giáo dục đạo đức để người ta tự giác không vi phạm. Pháp luật thiếu đạo đức thì khô cứng, đạo đức thiếu pháp luật thì không có chế tài. “Nhân trị” nghiêng về cai trị bằng uy tín cá nhân, không phải điều Người đề cao. “Tiền lệ” là một nguồn luật của hệ thống pháp luật khác, hoàn toàn nằm ngoài cặp phạm trù đang bàn.

Đáp án đúng: “Tất cả các phương án”. Hồ Chí Minh chỉ ra cả ba nhóm tiêu cực trong bộ máy nhà nước: đặc quyền đặc lợi — cậy chức cậy quyền để hưởng riêng; tham ô, lãng phí, quan liêu — thứ Người gọi là giặc nội xâm, nguy hiểm vì phá từ bên trong; và tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo — kéo bè kéo cánh, gây mất đoàn kết, lên mặt với dân. Chọn riêng một nhóm là bỏ sót hai nhóm còn lại, trong khi cả ba đều được Người nêu đích danh và yêu cầu kiên quyết chống.