Câu hỏi: Chương 3: Giá trị thặng dư trong nền kinh tế thị trường

Tái sản xuất mở rộng theo chiều sâu là loại tái sản xuất làm tăng sản phẩm chủ yếu do tăng năng suất lao động và hiệu quả sử dụng các nguồn lực. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp không chỉ mở rộng quy mô sản xuất bằng cách tăng số lượng thiết bị, máy móc và lao động, mà còn tập trung vào việc tối ưu hóa quá trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm thiểu lãng phí. Kết quả là, doanh nghiệp có thể sản xuất được nhiều sản phẩm hơn với cùng một mức chi phí, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Đáp án đúng: "Khối lượng sản phẩm thặng dư mà xã hội đó tạo ra". Giáo trình nêu rõ sản phẩm thặng dư là nguồn gốc của tích luỹ, tái sản xuất mở rộng và mọi phúc lợi xã hội, nên quy mô khối lượng sản phẩm thặng dư quyết định mức độ giàu có của một xã hội. "Diện tích lãnh thổ quốc gia" chỉ là điều kiện tự nhiên, nhiều nước rộng lớn vẫn nghèo trong khi nhiều nước nhỏ lại giàu. "Tài nguyên thiên nhiên có sẵn" mới là đối tượng lao động, muốn trở thành của cải thì phải qua lao động sản xuất, và khai thác tài nguyên vẫn có thể không tạo ra thặng dư. "Quy mô dân số" chỉ là sức lao động tiềm năng; dân đông mà năng suất lao động thấp thì sản phẩm thặng dư ít, thậm chí chỉ đủ tiêu dùng.

Đáp án đúng: "Bằng, cao hơn hoặc thấp hơn lượng giá trị thặng dư". Lợi nhuận là hình thái biểu hiện của giá trị thặng dư trên bề mặt thị trường: bán hàng đúng giá trị thì lợi nhuận bằng giá trị thặng dư, bán cao hơn giá trị thì lợi nhuận lớn hơn, bán thấp hơn giá trị thì lợi nhuận nhỏ hơn, còn xét trên toàn xã hội thì tổng lợi nhuận vẫn bằng tổng giá trị thặng dư. "Bằng hoặc thấp hơn lượng giá trị thặng dư" bỏ sót trường hợp giá cả bán cao hơn giá trị. "Cao hơn hoặc thấp hơn lượng giá trị thặng dư" bỏ sót trường hợp bán đúng giá trị, khi đó hai đại lượng bằng nhau. "Bằng, hoặc cao hơn lượng giá trị thặng dư" bỏ sót trường hợp bán dưới giá trị khiến lợi nhuận nhỏ hơn giá trị thặng dư.

Đáp án đúng gồm ba ý: "Tăng số vòng chu chuyển của tư bản trong năm", "Tăng khối lượng giá trị thặng dư hàng năm" và "Tăng tỷ suất giá trị thặng dư hàng năm". Số vòng chu chuyển tính bằng n = CH/ch, nên rút ngắn thời gian một vòng thì n tăng; khối lượng giá trị thặng dư hàng năm bằng tỷ suất giá trị thặng dư nhân tư bản khả biến nhân n, và tỷ suất giá trị thặng dư hàng năm cũng tỷ lệ thuận với n. Ví dụ một vòng giảm từ 6 tháng xuống 3 tháng thì n tăng từ 12/6 = 2 lên 12/3 = 4, cả hai đại lượng hàng năm đều tăng gấp đôi. "Tăng số lượng tư bản lưu động cần ứng trước" ngược với thực tế, vì vòng quay nhanh hơn cho phép cùng một lượng tư bản phục vụ quy mô sản xuất lớn hơn, tức tiết kiệm tư bản ứng trước.

Đáp án đúng: "n = CH/ch". Tốc độ chu chuyển của tư bản được đo bằng số vòng chu chuyển thực hiện trong một năm, ký hiệu n, bằng thời gian trong năm chia cho thời gian của một vòng chu chuyển; chẳng hạn một vòng hết 4 tháng thì n = 12/4 = 3 vòng mỗi năm. "N = ch/ CH" đảo ngược tử số và mẫu số nên cho ra phần của năm mà một vòng chiếm, với ví dụ trên là 4/12 = 0,33, đó không phải số vòng chu chuyển. "n = t'/t *100%" lấy tỷ lệ giữa thời gian lao động thặng dư và thời gian lao động tất yếu, đó là công thức tỷ suất giá trị thặng dư, không liên quan tới chu chuyển tư bản. "N = t'/t*100%" cũng là công thức tỷ suất giá trị thặng dư viết lại, chỉ đổi ký hiệu nên vẫn sai về đại lượng cần đo.

Đáp án đúng: "Đều làm tăng tỷ suất giá trị thặng dư". Cả hai phương pháp đều nhằm kéo dài thời gian lao động thặng dư so với thời gian lao động tất yếu trong ngày lao động, do đó đều làm tăng tỷ suất giá trị thặng dư và khối lượng giá trị thặng dư thu được cho nhà tư bản, đó là điểm chung căn bản. "Đều làm cho công nhân tốn sức lao động nhiều hơn" không đúng với phương pháp tương đối, vì ở đó độ dài ngày lao động không đổi, giá trị thặng dư tăng nhờ năng suất lao động xã hội tăng làm rẻ tư liệu sinh hoạt chứ không nhất thiết do hao phí thêm sức. "Đều làm giảm giá trị sức lao động của công nhân" chỉ đúng với phương pháp tương đối; phương pháp tuyệt đối kéo dài ngày lao động trong khi giá trị sức lao động về nguyên tắc không giảm.