Câu hỏi: HCM202 - Chương 1: Khái niệm, đối tượng, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam, có thể thấy đó là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc. Ông đã có một cái nhìn tổng thể về quá trình đấu tranh của nhân dân Việt Nam, từ những nguyên nhân sâu xa đến những giải pháp cụ thể. Tư tưởng của Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở việc chỉ trích và phản đối, mà còn hướng đến việc xây dựng và phát triển một xã hội mới, công bằng và hạnh phúc. Ông đã thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về bản chất của cách mạng Việt Nam, cũng như những thách thức và cơ hội mà nó mang lại. Vì vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam được xem là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc.

Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống lý luận và quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về cách mạng, khoa học và xã hội. Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 2001 đã nêu lên khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó bao gồm các nội dung như bản chất cách mạng và khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh, nguồn gốc tư tưởng, lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh, nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, khái niệm này KHÔNG bao gồm kết cấu tư tưởng Hồ Chí Minh. Kết cấu tư tưởng Hồ Chí Minh đề cập đến cách thức tổ chức và sắp xếp các phần tử tư tưởng của Hồ Chí Minh, trong khi các nội dung khác tập trung vào bản chất, nguồn gốc và nội dung của tư tưởng.

Để vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh một cách hiệu quả, cần phải nắm vững quan điểm lịch sử cụ thể. Quan điểm lịch sử cụ thể là sự hiểu biết sâu sắc về quá khứ, hiện tại và tương lai của Việt Nam, cũng như vị trí và vai trò của Hồ Chí Minh trong lịch sử dân tộc. Điều này giúp chúng ta hiểu rõ được nguyên nhân và mục tiêu của tư tưởng Hồ Chí Minh, từ đó có thể vận dụng nó vào thực tiễn một cách phù hợp và hiệu quả. Quan điểm lịch sử cụ thể còn giúp chúng ta nhận thức được tầm quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, cũng như trong việc phát triển đất nước và nâng cao đời sống nhân dân.

Một trong những yêu cầu cơ bản trong nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh là đảm bảo sự thống nhất giữa nguyên tắc tính đảng và tính khoa học. Điều này có nghĩa là nghiên cứu phải dựa trên nguyên tắc và tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời phải được thực hiện một cách khoa học và khách quan. Sự thống nhất này giúp đảm bảo rằng nghiên cứu không chỉ phản ánh đúng tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn có thể áp dụng được vào thực tiễn. Ngoài ra, sự thống nhất này cũng giúp nghiên cứu trở nên có giá trị và đáng tin cậy hơn. Vì vậy, việc đảm bảo sự thống nhất giữa nguyên tắc tính đảng và tính khoa học là một yêu cầu cơ bản trong nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh.

Khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, cần quán triệt nguyên tắc kế thừa và phát triển. Điều này có nghĩa là chúng ta phải thừa nhận và kế thừa những giá trị, tư tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh, đồng thời phát triển và hoàn thiện chúng dựa trên thực tiễn và yêu cầu của thời đại mới. Nguyên tắc này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời áp dụng chúng vào thực tế một cách hiệu quả. Quan điểm kế thừa và phát triển cũng giúp chúng ta tránh được sự cứng nhắc và bảo thủ, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển và đổi mới.

Đáp án đúng: “Quan điểm toàn diện”. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh phải xem xét đầy đủ các mặt và trong mối liên hệ qua lại giữa chúng, không tách rời một luận điểm khỏi hệ thống rồi suy diễn. Đây là một trong những nguyên tắc phương pháp luận cơ bản, đi cùng quan điểm lịch sử - cụ thể và quan điểm kế thừa, phát triển. “Quan điểm bộ phận” thì ngược hẳn, chỉ nhìn một mảnh. “Quan điểm chỉnh thể” và “quan điểm toàn cục” nghe gần nhưng không phải tên gọi của nguyên tắc này.

Đáp án đúng: “Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”. Chữ SUÔNG là từ Hồ Chí Minh dùng: lý luận tách khỏi thực tiễn thì nói cho hay mà chẳng dùng được vào việc gì — đi cặp với vế còn lại là thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Chính vì vậy “mù quáng” thuộc vế kia, đặt vào đây là tráo chỗ. “Giáo điều” chỉ thói rập khuôn câu chữ, “trống rỗng” chỉ sự vô nội dung — cả hai nghe gần đúng nhưng không phải cách diễn đạt nguyên gốc.

Đáp án đúng: “Sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta”. Trật tự từ ở đây mang nghĩa: vừa VẬN DỤNG vừa PHÁT TRIỂN, và cả hai đều mang tính sáng tạo. Phương án bỏ chữ “phát triển” hạ tư tưởng Hồ Chí Minh xuống thành bản áp dụng máy móc. Phương án bỏ chữ “vận dụng” thì ngược lại, cắt đứt nó khỏi gốc Mác - Lênin. Phương án đặt “sáng tạo” chỉ gắn với “vận dụng” làm cho vế phát triển mất đi tính sáng tạo — sai so với cách diễn đạt chuẩn.

Đáp án đúng: “Hệ thống các quan điểm”. Định nghĩa được nêu năm 2001 gọi tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống QUAN ĐIỂM toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam. Chữ “quan điểm” là có chủ ý: nó chỉ lập trường, cách nhìn nhất quán chi phối toàn bộ cách giải quyết các vấn đề của cách mạng. “Luận điểm” chỉ là từng mệnh đề riêng lẻ, chưa đủ tầm một hệ thống. “Tư tưởng” lặp lại chính từ đang được định nghĩa, nên không định nghĩa được gì. “Vấn đề” lại là đối tượng bị bàn tới, không phải cách nhìn về chúng.

Đáp án đúng: “Kiên định theo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”. Đây là điều kiện tiên quyết để tận dụng thời cơ và vượt thách thức: giữ vững nền tảng tư tưởng thì mới có thước đo để phân biệt đâu là cơ hội thật, đâu là chệch hướng. Kiên định nền tảng không đồng nghĩa với bảo thủ, vì chính nền tảng ấy đòi hỏi vận dụng sáng tạo vào hoàn cảnh mới. “Kiên định cách mạng” và “kiên định phương pháp cách mạng” mới nói tới mục tiêu và cách làm, chưa chạm tới nền tảng tư tưởng. “Kiên định con đường xây dựng đất nước” là hệ quả, không phải cái gốc.

Đáp án đúng: “Thống nhất giữa tính khoa học và tính đảng”. Hai yêu cầu này phải đi liền: tính khoa học buộc người nghiên cứu trung thực với sự thật lịch sử, không tô hồng cũng không cắt xén; tính đảng buộc phải đứng vững trên lập trường, không nhân danh khách quan để xuyên tạc. Bỏ một trong hai thì rơi vào hoặc giáo điều, hoặc tùy tiện. Ba phương án còn lại đều tráo một vế: “lí luận và thực tiễn” là một nguyên tắc khác của phương pháp luận; “tính đảng và tính thực tiễn” cũng như “tính khoa học và thực tiễn” đều ghép lệch cặp, làm mất đi vế đối trọng cần thiết.

Đáp án đúng: “Những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam”. Đây là vế xác định phạm vi trong định nghĩa chính thức: tư tưởng Hồ Chí Minh bàn những vấn đề CƠ BẢN, tức gốc rễ và xuyên suốt, của cách mạng Việt Nam chứ không phải mọi vấn đề cụ thể. “Cách mạng thế giới” và “nhân loại” mở rộng quá phạm vi định nghĩa. “Những vấn đề cơ bản của dân tộc” nghe gần nhưng bỏ mất chữ “cách mạng”, khiến phạm vi trôi sang các vấn đề chung của dân tộc, không còn là đối tượng của môn.

Đáp án đúng: “Tài sản tinh thần quý báu của Đảng và của cả dân tộc”. Năm 1991 Đảng lần đầu chính thức lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động, và gọi tư tưởng Hồ Chí Minh đúng bằng cụm từ này. Ba phương án còn lại đều là cách diễn đạt nghe xuôi tai nhưng không phải nguyên văn: “to lớn”, “vô cùng to lớn và quý giá”, “không gì có thể sánh được” đều thay “quý báu” bằng mức độ khác, và phương án cuối còn bỏ mất vế “của Đảng”.

Đáp án đúng: “Một hệ thống các quan điểm sâu sắc về cách mạng Việt Nam”. Định nghĩa chuẩn gọi tư tưởng Hồ Chí Minh là một HỆ THỐNG quan điểm toàn diện và SÂU SẮC; trong bốn phương án chỉ một phương án giữ được đồng thời hai chữ then chốt ấy. “Hệ thống các quan điểm cụ thể” hạ nó xuống mức các ý kiến rời rạc về từng việc. “Một nhóm các quan điểm” phủ nhận luôn tính hệ thống. “Một hệ thống các học thuyết” thì nâng sai cấp: tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm, không phải tập hợp nhiều học thuyết.

Đáp án đúng: “Điếu văn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam tại Lễ Truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh”. Câu được trích là lời tiễn biệt đọc trong lễ truy điệu tháng 9 năm 1969, nên nó mang giọng tổng kết cả cuộc đời và công lao của Người — điều không xuất hiện trong một báo cáo chính trị. Ba phương án còn lại đều là báo cáo chính trị tại các kỳ đại hội: văn bản loại này trình bày đường lối và nhiệm vụ của giai đoạn tiếp theo, không phải nơi đặt một đoạn tưởng niệm như vậy.

Đáp án đúng: “Đối với cách mạng Việt Nam”. Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, nên phạm vi vận dụng trực tiếp của nó cũng là cách mạng Việt Nam. “Đối với cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam” bó hẹp vào một chặng, bỏ mất phần về chủ nghĩa xã hội và xây dựng đất nước. “Đối với các dân tộc đang bị xâm lược” và “đối với mọi quốc gia, dân tộc” thì mở rộng quá tay: tư tưởng Hồ Chí Minh có giá trị tham khảo quốc tế, nhưng đó là ý nghĩa lan toả chứ không phải phạm vi vận dụng của nó.

Đáp án đúng: “Cách mạng Việt Nam”. Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, nên đối tượng chủ yếu của nó cũng chính là cách mạng Việt Nam trong toàn bộ tiến trình. “Cách mạng xã hội chủ nghĩa” và “cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân” chỉ là từng giai đoạn nằm bên trong tiến trình ấy, lấy một giai đoạn thay cho toàn bộ là thu hẹp đối tượng. “Cách mạng Đông Dương” là phạm vi rộng hơn về địa lý nhưng không phải trọng tâm mà hệ thống quan điểm này hướng tới.

Đáp án đúng: “Quan điểm kế thừa và phát triển”. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh không dừng ở việc chép lại các luận điểm, mà phải tiếp thu có chọn lọc rồi vận dụng, phát triển chúng trong điều kiện mới — đúng cách chính Hồ Chí Minh đã làm với các giá trị của dân tộc và nhân loại. “Quan điểm kế thừa và toàn diện” ghép hai yêu cầu không cùng cặp: toàn diện là một nguyên tắc riêng, không đối ứng với kế thừa. “Quan điểm cách mạng và cụ thể” cũng không phải cặp nguyên tắc được nêu cho khâu nghiên cứu môn này.

Đáp án đúng: "Đối với cách mạng Việt Nam". Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm được hình thành từ thực tiễn Việt Nam và để giải quyết những vấn đề của chính cách mạng Việt Nam, cho nên phạm vi vận dụng của nó trải suốt cả tiến trình cách mạng nước ta — từ giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội cho tới công cuộc đổi mới hôm nay. "Đối với cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam" chỉ đúng một chặng. Giải phóng dân tộc mới là nửa đầu của tư tưởng Hồ Chí Minh; nửa sau là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nên bó phạm vi lại như vậy là cắt mất phần lớn di sản. "Đối với mọi quốc gia, dân tộc" thì ngược lại, nới quá rộng. Tư tưởng ấy có giá trị tham khảo quốc tế, nhưng phạm vi VẬN DỤNG trực tiếp vẫn là Việt Nam; áp nguyên xi sang nước khác là trái chính cách Hồ Chí Minh dặn phải xuất phát từ điều kiện cụ thể. "Đối với các nước tư sản" sai hoàn toàn về đối tượng: tư tưởng Hồ Chí Minh hướng vào con đường cách mạng vô sản ở một nước thuộc địa, không phải đường lối dành cho các nước tư bản phát triển.

Đáp án đúng: "Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII". Đại hội VII (tháng 6 năm 1991) là nơi lần đầu tiên Đảng ghi vào văn kiện mệnh đề lấy chủ nghĩa Mác - Lênin VÀ tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động — mốc chính thức đưa tư tưởng Hồ Chí Minh thành một bộ phận của nền tảng tư tưởng của Đảng. "Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI" là Đại hội mở đầu công cuộc đổi mới (1986), nêu bài học "lấy dân làm gốc" nhưng chưa đưa ra mệnh đề nền tảng tư tưởng nói trên. "Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX" (2001) có bước tiến riêng là định nghĩa tương đối hoàn chỉnh về tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng đó là làm rõ thêm một mệnh đề đã có từ trước, không phải lần đầu nêu ra. "Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI" (2011) thông qua Cương lĩnh bổ sung, phát triển; càng không thể là lần đầu.