Tất cả câu hỏi

Đáp án đúng: "To help users understand unfamiliar systems by using familiar concepts". Ẩn dụ giao diện (interface metaphor) mượn một khái niệm người dùng đã quen trong đời thực để họ suy ra cách dùng một hệ thống mới, nhờ đó học nhanh hơn. Ví dụ màn hình máy tính là "desktop" (mặt bàn), tệp nằm trong "folder" (thư mục), xoá là kéo vào "thùng rác", hay giỏ hàng trên trang mua sắm. "To create confusion" sai ngược hẳn mục đích, dù ẩn dụ dùng sai có thể gây hiểu lầm. "To use unfamiliar symbols" sai vì sức mạnh của ẩn dụ chính là sự quen thuộc, biểu tượng lạ làm người dùng phải học thêm. "To focus on the technical aspects only" sai vì ẩn dụ hướng tới mô hình tư duy của người dùng, che bớt chi tiết kỹ thuật thay vì đặt trọng tâm vào chúng.

Đáp án đúng: "To represent typical users and their goals". Persona (chân dung người dùng) được dựng từ dữ liệu nghiên cứu để đại diện cho một nhóm người dùng điển hình, nêu rõ họ muốn đạt được điều gì, trong bối cảnh nào và vướng ở đâu; nhờ đó đội thiết kế ra quyết định dựa trên mục tiêu của người dùng cụ thể. "To identify technical requirements" sai vì yêu cầu kỹ thuật như hạ tầng, hiệu năng được xác định qua phân tích hệ thống; persona có thể gợi ý nhu cầu nhưng không phải công cụ đặc tả kỹ thuật. "To outline the project's budget" sai vì ngân sách là việc quản lý dự án, không liên quan tới mô tả người dùng. "To list all possible design features" sai vì liệt kê tính năng là mô tả sản phẩm; persona thậm chí giúp gạt bớt tính năng không phục vụ mục tiêu của người dùng.

Đáp án đúng: "True". Scenario (kịch bản sử dụng) là câu chuyện ngắn kể một persona cụ thể, trong hoàn cảnh cụ thể, dùng công nghệ đang được hình dung để đạt mục tiêu ra sao, ví dụ một người đứng chờ xe buýt mở ứng dụng để xem chuyến tiếp theo còn mấy phút. Viết kịch bản buộc người thiết kế nghĩ về nhu cầu thật của người dùng, cách công nghệ đáp ứng nhu cầu đó, và cả những trục trặc có thể xảy ra như mất mạng, thông tin sai hay người dùng bị phân tâm, trước khi tốn công dựng giao diện. Vì phát biểu mô tả đúng cả ba lợi ích ấy nên nó đúng; chọn "False" là phủ nhận vai trò của kịch bản như một công cụ suy ngẫm sớm, rẻ và dễ chia sẻ trong nhóm thiết kế.

Đáp án đúng: "True". Prototype (mẫu thử) là bản dựng nhanh của ý tưởng thiết kế, từ phác thảo giấy tới bản bấm được trên Figma, làm ra để đưa cho người dùng thử và lấy phản hồi; sửa một mẫu thử chỉ mất vài giờ, còn sửa phần mềm đã lập trình xong có thể mất hàng tuần và tốn nhiều chi phí. Vì vậy người thiết kế làm mẫu thử để phát hiện sớm chỗ sai trong ý tưởng, luồng thao tác hay bố cục trước khi đầu tư nguồn lực vào phát triển thật, và đây chính là lý do làm mẫu thử trong quy trình thiết kế lặp. "False" sai vì nó phủ nhận mục đích cốt lõi của việc làm mẫu thử, đó là kiểm chứng ý tưởng một cách rẻ và nhanh trước khi xây dựng.

Đáp án đúng: "Should users receive progress messages?". Wireframe (khung bố cục) là bản vẽ cấu trúc màn hình: có những thành phần nào, đặt ở đâu, nội dung và luồng đi ra sao. Câu hỏi có nên hiển thị thông báo tiến trình như thanh phần trăm khi tải tệp hay không là quyết định về thành phần giao diện, nên vẽ vào wireframe và đưa người dùng xem là trả lời được. "Is the audio feedback appropriate?" không trả lời được vì wireframe là bản vẽ tĩnh, không có âm thanh; cần prototype có âm thanh. "How to generate performance reports?" hỏi về cách hệ thống xử lý và tính toán dữ liệu phía sau, thuộc thiết kế kỹ thuật chứ không phải bố cục. "Is the system saving files in the correct format?" là câu hỏi kiểm thử chức năng của phần mềm đã chạy được, wireframe không thể kiểm chứng.

Đáp án đúng: "False". Persona (chân dung người dùng) có tên, ảnh và câu chuyện được tạo ra, nhưng nó không thuần tuý hư cấu: mỗi đặc điểm về mục tiêu, hành vi, nỗi khó chịu đều được chưng cất từ dữ liệu nghiên cứu người dùng thật như phỏng vấn, quan sát và khảo sát, rồi tổng hợp thành một nhân vật đại diện cho một nhóm người dùng. Vì vậy chọn "False" chứ không chọn "True". Ví dụ persona "Minh, sinh viên năm hai, hay đặt đồ ăn lúc khuya và rất nhạy cảm với phí giao hàng" chỉ có giá trị nếu thói quen đó xuất hiện lặp lại trong các buổi phỏng vấn. Một persona được bịa theo trí tưởng tượng của nhóm thiết kế, không có căn cứ dữ liệu, dễ dẫn đến thiết kế cho chính mình thay vì cho người dùng, và đó chính là điều phương pháp persona muốn tránh.

Đáp án đúng: "Olfactory". Output modality (kênh đầu ra) là giác quan mà hệ thống dùng để truyền thông tin tới người dùng. Olfactory (khứu giác, tức mùi) gần như không có mặt trong ứng dụng tương tác phổ biến hiện nay vì thiết bị tạo mùi đắt, khó điều khiển và chỉ thấy ở vài thử nghiệm hay rạp chiếu đặc biệt, nên đây là đáp án. Các kênh kia đều rất phổ biến nên không được chọn: "Audio" (âm thanh) như tiếng chuông thông báo, giọng đọc chỉ đường; "Visual" (thị giác) là kênh chủ đạo, từ màn hình điện thoại tới đèn báo trên thiết bị; "Tactile/Haptic" (xúc giác) như rung khi có tin nhắn hay cảm giác bấm giả trên bàn di chuột và đồng hồ thông minh.

Đáp án đúng: "Paper prototyping". Lo-fi prototype (nguyên mẫu độ trung thực thấp) là bản mẫu thô, rẻ và nhanh để thử ý tưởng về luồng và bố cục; paper prototyping (tạo mẫu trên giấy) vẽ các màn hình bằng bút lên giấy hay giấy nhớ, người điều phối đổi tờ giấy mỗi khi người dùng bấm vào một chỗ, nhờ vậy có thể sửa ngay tại chỗ trong vài phút. "3D modeling" là dựng mô hình ba chiều bằng phần mềm chuyên dụng, tốn công và phục vụ hình khối sản phẩm, không phải bản phác giao diện nhanh. "Virtual reality simulation" (mô phỏng thực tế ảo) đòi hỏi lập trình và thiết bị riêng, thuộc loại mẫu rất trung thực. "High-fidelity animation" ngay tên gọi đã nói là độ trung thực cao, chú trọng chuyển động mượt và chi tiết hình ảnh, đối lập với tinh thần lo-fi.

Đáp án đúng: "True". Technological determinism (thuyết quyết định luận công nghệ) cho rằng công nghệ là động lực chính định hình xã hội và hành vi con người: đặc tính của một công nghệ gần như kéo theo những hệ quả nhất định, ví dụ cho rằng cơ chế cuộn vô tận tất yếu dẫn tới việc dùng quá đà. Phát biểu trong câu mô tả đúng quan điểm của những người theo thuyết này. Đối lập với nó là quan điểm kiến tạo xã hội của công nghệ, cho rằng con người, văn hoá và cách sử dụng mới quyết định hệ quả. Người làm UX nên hiểu cả hai để thấy lựa chọn thiết kế có ảnh hưởng thật nhưng không định đoạt tuyệt đối. "False" sai vì nó phủ nhận đúng nội dung cốt lõi của quyết định luận công nghệ.

Đáp án đúng: "They should be realistic". Câu hỏi tìm điều KHÔNG phải đặc điểm của low-fidelity prototype (prototype độ trung thực thấp), như bản vẽ giấy hay khung xám. Lo-fi cố ý thô để làm nhanh, sửa rẻ và để người xem góp ý vào luồng chứ không bị cuốn vào màu sắc, nên nó không cần trông như sản phẩm thật. Ba phương án kia là đặc điểm của lo-fi nên không được chọn. "They should be quick to create" đúng vì lợi thế của lo-fi là dựng trong vài phút để thử nhiều ý tưởng. "They should support the full sequence of actions needed to complete a task" đúng vì muốn kiểm thử, prototype phải cho người dùng đi trọn các bước của nhiệm vụ, dù mỗi màn chỉ là phác thảo. "They should cover the functionality of the whole system." đúng theo nghĩa lo-fi rẻ nên có thể phủ rộng các chức năng ở mức phác thảo để xem tổng thể có hợp lý không.

Đáp án đúng: "To mirror real behavior and allow measurable outcomes". Nhiệm vụ thực tế (realistic) giống việc người dùng thật sẽ làm, nên hành vi quan sát được phản ánh cách họ dùng sản phẩm ngoài đời; nhiệm vụ kiểm chứng được (verifiable) có điểm kết thúc rõ ràng để biết người tham gia hoàn thành hay chưa, từ đó đo được tỉ lệ thành công, thời gian và số lỗi. Ví dụ "Tìm một chiếc áo khoác dưới 500 nghìn và thêm vào giỏ" vừa thực tế vừa kiểm chứng được, còn "Hãy khám phá trang web" thì không. "To meet academic standards" sai vì mục đích là có dữ liệu đáng tin cho thiết kế, không phải đáp ứng chuẩn học thuật. "To simplify data entry" sai vì việc ghi chép dữ liệu không phải lý do chọn nhiệm vụ. "To impress clients" sai vì nhiệm vụ được thiết kế để phát hiện vấn đề, không nhằm gây ấn tượng với khách hàng.

Đáp án đúng: "False". Phát biểu cho rằng nhà nghiên cứu UX không nên đánh mức độ nghiêm trọng cho vấn đề tìm thấy là sai. Severity rating (xếp hạng mức độ nghiêm trọng) là một phần việc của nhà nghiên cứu: chính họ đã quan sát người dùng vấp ở đâu, bao nhiêu người gặp, có tự vượt qua được không, nên họ có căn cứ tốt nhất để đánh giá tần suất, tác động và tính dai dẳng của mỗi vấn đề, như Nielsen đề xuất. Xếp hạng này giúp đội sản phẩm biết sửa gì trước. "True" sai vì đẩy hết việc này sang product owner (chủ sản phẩm) làm mất đi góc nhìn dựa trên bằng chứng quan sát; chủ sản phẩm vẫn tham gia quyết định ưu tiên, cân nhắc thêm chi phí và chiến lược, nhưng đó là bước tiếp theo dựa trên xếp hạng mà nhà nghiên cứu đưa ra.

Đáp án đúng: "They are partners with the researchers administering the test, working with together to find flaws in the system design". Trong kiểm thử người dùng, thứ được đánh giá là hệ thống chứ không phải con người; người tham gia là cộng sự giúp nhóm nghiên cứu tìm ra chỗ thiết kế chưa tốt, và người điều phối thường nói rõ điều này ở đầu buổi để họ thoải mái bộc lộ khó khăn. "They are being evaluated to see if they are competent enough to use the system tested" đảo ngược mục tiêu: người dùng thất bại thì đó là lỗi của thiết kế. "Once they have agreed to participate, they are obligated to complete all tasks and answer all questions, regardless of their discomfort" vi phạm đạo đức nghiên cứu: người tham gia luôn có quyền bỏ qua câu hỏi hay dừng bất cứ lúc nào. "They should remain ignorant of the goals of the test, so that they can offer more creative feedback and design suggestions" sai vì người tham gia cần hiểu mục đích chung để có informed consent (sự đồng ý có hiểu biết), và vai trò chính của họ là thể hiện cách dùng thật chứ không phải đề xuất ý tưởng thiết kế.

Đáp án đúng: "True". Problem scoping (khoanh vùng vấn đề) là bước xác định vấn đề cần giải, giải cho ai, trong bối cảnh nào và điều gì nằm ngoài phạm vi, trước khi đi tìm giải pháp; nếu bỏ qua bước này, nhóm dễ thiết kế rất kỹ cho một vấn đề sai hoặc quá rộng để làm tốt. Trong quy trình lặp, phạm vi còn được điều chỉnh khi nghiên cứu cho thấy nhu cầu thật khác với giả định ban đầu, nên khoanh vùng là việc nền tảng xuyên suốt. Vì vậy phát biểu là đúng. "False" sai vì nó coi khoanh vùng vấn đề là phần phụ, trong khi mọi bước sau như nghiên cứu, lên ý tưởng, làm mẫu thử và đánh giá đều dựa trên phạm vi đã xác định.

Đáp án đúng: "All of the others". Formative research (nghiên cứu định hình) diễn ra sớm để hiểu người dùng và bối cảnh, định hướng thiết kế, nên dùng nhiều phương pháp khám phá. "Interviews" đúng vì phỏng vấn cho hiểu biết sâu về mục tiêu và khó khăn, nhưng chọn riêng nó là bỏ sót các phương pháp khác cũng hợp lệ. "Observations" đúng vì quan sát người dùng làm việc thật cho thấy hành vi mà họ có thể không tự kể ra, nhưng một mình nó cũng chưa đủ. "Asking friends and family members about their experiences" là cách nghiên cứu nhanh, ít trang trọng; người quen có thể chưa đại diện cho người dùng mục tiêu, nhưng ở giai đoạn đầu nó vẫn giúp gợi vấn đề, nên vẫn thuộc nhóm phương pháp áp dụng được. "Participatory design groups" đúng vì cho người dùng cùng phác thảo giải pháp với nhà thiết kế. Vì cả bốn đều áp dụng được nên "None of the others" sai.

Đáp án đúng: "Selecting and developing the tasks that you will ask users to perform". Trong kiểm thử khả dụng, nhiệm vụ là trái tim của buổi test: chọn nhiệm vụ nào quyết định phần nào của giao diện được soi, còn cách viết nhiệm vụ quyết định kết quả có đáng tin không. Nhiệm vụ phải phản ánh mục tiêu thật của người dùng, đủ cụ thể để biết khi nào xong, và không lộ tên nút cần bấm, ví dụ "Bạn muốn đổi lịch hẹn khám sang thứ Sáu" thay vì "Hãy bấm Đổi lịch". "Users often ignore tasks and do what they want" không phải đặc điểm phổ biến, người tham gia thường cố làm đúng nhiệm vụ được giao. "Most users are unfamiliar with usability testing" có thể đúng nhưng chỉ cần giới thiệu ngắn đầu buổi, không phải phần khó nhất của thiết kế test. "Tasks must be identical for every test session" là một quy ước giữ nhất quán chứ không phải thử thách, và đôi khi còn được đổi thứ tự để tránh hiệu ứng học.

Đáp án đúng: "Demographic questions like age, gender, and education level". Debrief interview (phỏng vấn sau phiên kiểm thử) diễn ra ngay khi người tham gia làm xong các tác vụ, nhằm khai thác trải nghiệm vừa có khi ký ức còn mới; thông tin nhân khẩu như tuổi, giới tính, học vấn thường đã thu trong bước sàng lọc hay bảng hỏi trước phiên, nên không đưa vào phần này. Các phương án kia đều là nội dung thường có nên không được chọn: "Review of problems encountered during tasks" giúp hiểu vì sao người tham gia gặp khó ở từng chỗ; "General questions about perceived usefulness and comparisons to similar systems" cho biết người dùng thấy hệ thống có ích không và so với sản phẩm họ quen dùng ra sao; còn "A “wrap-up” question in which you ask participants for any additional thoughts" là câu kết thúc mời người tham gia nói thêm những suy nghĩ chưa được hỏi tới, phòng bỏ sót ý quan trọng.

Đáp án đúng: "False". Ghi chép dù kỹ vẫn chỉ là bản tóm lược do người quan sát chọn lọc trong lúc phải theo dõi nhiều thứ cùng lúc; screen recording (bản ghi màn hình), thường kèm tiếng nói của người tham gia, cho phép xem lại chính xác chỗ họ ngập ngừng, thao tác sai, đường di chuột và lời nói to suy nghĩ, từ đó kiểm chứng ghi chú, đo thời gian tác vụ và cho đồng đội vắng mặt hay các bên liên quan xem bằng chứng tận mắt. Vì vậy ghi chép tốt không thay được bản ghi, và phát biểu là sai. Chọn "True" nghĩa là coi ghi chú tay là nguồn đủ tin cậy, bỏ qua giới hạn của trí nhớ và sự chú ý của người quan sát; dĩ nhiên việc ghi màn hình vẫn phải được người tham gia đồng ý trước.

Đáp án đúng: "Moderator". Trong một buổi kiểm thử với người dùng, moderator (người điều phối) là người chào đón người tham gia, giải thích quy trình, lấy đồng thuận, giao nhiệm vụ, nhắc họ nghĩ thành lời và giữ trao đổi suốt buổi. "Logger" là người ghi nhật ký, đánh dấu thời điểm và các sự cố quan trọng lên phiếu ghi, thường không nói chuyện với người tham gia. "Interviewer" là người phỏng vấn trong một buổi phỏng vấn nghiên cứu, không phải tên vai trò chuẩn trong buổi kiểm thử. "Technician" lo thiết bị, phần mềm ghi hình và môi trường kỹ thuật, không giao tiếp với người tham gia suốt buổi. Tách vai như vậy giúp người điều phối tập trung vào người tham gia trong khi dữ liệu vẫn được ghi đầy đủ.

Đáp án đúng: "You plan to invite multiple stakeholders to observe the test sessions". Phòng lab kiểm thử cao cấp có phòng điều khiển và phòng quan sát tách biệt, thường ngăn bằng kính một chiều hoặc truyền hình ảnh trực tiếp, cho phép nhiều người như quản lý sản phẩm, kỹ sư, nhà thiết kế cùng theo dõi và bàn luận mà người tham gia không bị áp lực vì có đông người nhìn. Đây là lý do chính đáng để đầu tư loại phòng này. "You will be providing a computer for participants to use during the test" làm được trong bất kỳ phòng họp nào. "You will be using the think-aloud protocol" (nghĩ thành lời) chỉ cần người điều phối ngồi cạnh và thiết bị ghi âm, có thể làm cả từ xa. "You plan to administer a post-test questionnaire" là phát bảng hỏi sau buổi thử, trên giấy hay trực tuyến, hoàn toàn không cần phòng quan sát riêng.