Câu hỏi: MLN131 Chủ nghĩa xã hội khoa học – Bộ ôn tập cuối kỳ số 15

Đáp án đúng: "Sự phát triển của lực lượng sản xuất và tương ứng với trình độ của lực lượng sản xuất là quan hệ sản xuất mới, xã hội chủ nghĩa". Gia đình là một thiết chế xã hội nên nền tảng vật chất để xây dựng gia đình mới nằm ở phương thức sản xuất: lực lượng sản xuất phát triển cho phép xóa bỏ chế độ tư hữu, xác lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, nhờ đó mất đi nguồn gốc kinh tế của sự thống trị gia trưởng, của bất bình đẳng nam nữ và của hôn nhân vụ lợi. Cách trả lời "Phát triển kinh tế - xã hội" quá chung, không chỉ ra quan hệ sản xuất mới vốn là cái giữ vai trò quyết định. Cách trả lời "Ban hành Luật hôn nhân và gia đình" thuộc cơ sở chính trị - pháp lý, là sự thừa nhận về mặt nhà nước chứ không phải nền tảng kinh tế. Cách trả lời "Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" chỉ nêu một mô hình vận hành kinh tế của một quốc gia trong chặng quá độ, không phải cơ sở chung mà lý luận nói tới.

Đáp án đúng: "Do kinh tế gia đình phần lớn có quy mô nhỏ, lao động ít, tự sản xuất là chính". Với quy mô nhỏ, ít lao động và chủ yếu tự sản xuất, kinh tế hộ rất khó chuyển sang sản xuất kinh doanh hàng hóa theo hướng chuyên sâu nên chịu sức ép lớn khi phải cạnh tranh với hàng hóa khu vực và thế giới. "Do gia đình ngày càng ít thành viên hơn" — chỉ nói tới số người, trong khi trở ngại nằm ở trình độ tổ chức và năng lực sản xuất hàng hóa. "Do thói quen, tập quán an phận, ngại thay đổi của nền tảng gia đình cũ" — là yếu tố tâm lý kèm theo, không phải nguyên nhân kinh tế được nêu. "Do chính sách điều tiết của Nhà nước thúc đẩy kinh tế hộ gia đình phát triển thành doanh nghiệp" — đó là điều kiện hỗ trợ tháo gỡ khó khăn.

Đáp án đúng: "Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc". Đây là mục tiêu được xác định trực tiếp cho công tác gia đình ở Việt Nam, vừa kế thừa giá trị của gia đình truyền thống vừa tiếp thu tiến bộ của thời đại, làm cho gia đình thực sự là tế bào lành mạnh của xã hội. "Nâng cao trình độ dân trí cho nhân dân lao động" — là một điều kiện, tiền đề chung cho nhiều lĩnh vực chứ không phải nội dung trực tiếp của việc xây dựng gia đình. "Phát triển kinh tế - xã hội" — là cơ sở vật chất, điều kiện khách quan tác động tới gia đình, không phải nội dung trực tiếp. "Giải phóng người phụ nữ" — là một yêu cầu nằm trong nội dung bình đẳng, chưa bao quát được toàn bộ nội dung xây dựng gia đình mới.

Đáp án đúng: "Gia đình". Gia đình là cộng đồng xã hội đầu tiên mà mỗi cá nhân sinh sống, nơi con người được sinh ra, nuôi dưỡng và hình thành những nét nhân cách đầu tiên trước khi tham gia các quan hệ xã hội rộng hơn. "Trường học" — là thiết chế giáo dục mà cá nhân chỉ gia nhập sau khi đã sống trong gia đình nhiều năm. "Quê hương" — chỉ không gian địa lý và cộng đồng làng xã, rộng hơn và không phải cộng đồng đầu tiên trực tiếp nuôi dưỡng cá nhân. "Xã hội" — là tổng thể các quan hệ, cá nhân tham gia thông qua gia đình và các cộng đồng trung gian.

Đáp án đúng: "Không biết được vai trò của nô lệ trong cách mạng xã hội". Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp đầu thế kỷ XIX phê phán xã hội tư bản, nên hạn chế của nó được đặt trong tương quan với chủ nghĩa tư bản và giai cấp công nhân, không liên quan tới giai cấp nô lệ của xã hội chiếm hữu nô lệ đã lùi vào quá khứ. "Không phát hiện ra quy luật vận động, phát triển của xã hội loài người nói chung và xã hội tư bản chủ nghĩa nói riêng" — đúng là hạn chế cơ bản, do chưa có quan niệm duy vật về lịch sử. "Không phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân" — đúng là hạn chế, vì họ chỉ coi công nhân là lớp người khốn khổ cần được cứu giúp. "Không chỉ ra được những biện pháp để hiện thực hóa học thuyết của mình" — đúng là hạn chế, nên học thuyết dừng ở ước mơ và thực nghiệm thất bại.

Đáp án đúng: "Lần thứ VI". Đường lối đổi mới toàn diện được Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ sáu, họp tháng mười hai năm 1986. "Lần thứ IV" diễn ra năm 1976, ngay sau khi thống nhất đất nước, với đường lối theo mô hình kế hoạch hoá tập trung trước đổi mới. "Lần thứ X" năm 2006 chỉ tiếp tục đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới đã có, không phải nơi khởi xướng. "Lần thứ XIII" năm 2021 là đại hội gần đây, xác định mục tiêu phát triển tới các mốc 2025, 2030 và 2045.

Đáp án đúng: "V.I.Lênin". Nhận định này là của V.I.Lênin khi ông bảo vệ quan niệm duy vật lịch sử trước phái dân chủ tự do Nga, khẳng định bộ Tư bản đã biến giả thuyết về quy luật vận động của xã hội thành nguyên lý được chứng minh bằng phân tích một hình thái kinh tế - xã hội cụ thể. "C.Mác" là tác giả của chính bộ Tư bản nên không ở vị thế người đánh giá tác phẩm của mình theo cách này. "Ph.Ăngghen" có nhiều nhận xét về bộ Tư bản, nhưng câu được dẫn gắn với lập luận bảo vệ chủ nghĩa Mác ở Nga cuối thế kỷ XIX. "S.Phurie" là nhà không tưởng Pháp qua đời năm 1837, ba mươi năm trước khi bộ Tư bản ra đời.

Đáp án đúng: "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản". Nhận định về lực lượng sản xuất khổng lồ do giai cấp tư sản tạo ra nằm trong phần đánh giá vai trò lịch sử của giai cấp tư sản của văn kiện công bố tháng 2 năm 1848. "Chống Đuyrinh" là tác phẩm Ph.Ăngghen viết những năm 1876-1878 để luận chiến với Đuyrinh và trình bày hệ thống ba bộ phận của chủ nghĩa Mác. "Lược khảo khoa kinh tế - chính trị" là bài viết sớm của Ph.Ăngghen năm 1844 về các phạm trù kinh tế chính trị, không chứa đoạn đánh giá này. "Bộ Tư bản" phân tích phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và học thuyết giá trị thặng dư, tập đầu xuất bản năm 1867, muộn hơn thời điểm nhận định được viết.

Đáp án đúng: "Phương pháp trừu tượng hóa khoa học". Đây là phương pháp đặc trưng của kinh tế chính trị Mác - Lênin, dùng để gạt bỏ cái ngẫu nhiên nhằm nắm bản chất quan hệ kinh tế, không nằm trong hệ phương pháp mà giáo trình nêu cho môn học này. "Phương pháp kết hợp lịch sử và logic" là một phương pháp được nêu, giúp nắm tiến trình hiện thực cùng tính quy luật bên trong của nó. "Phương pháp khảo sát và phân tích về mặt chính trị xã hội" chính là phương pháp đặc thù nhất của môn học, gắn mọi kết luận với điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể. "Phương pháp so sánh" cũng được nêu, dùng để đối chiếu chế độ xã hội chủ nghĩa với chế độ tư bản chủ nghĩa và giữa các nước với nhau.

Đáp án đúng: "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản". Nhận định ghi công giai cấp tư sản đã tạo ra lực lượng sản xuất đồ sộ hơn mọi thế hệ trước gộp lại nằm trong phần luận về tư sản và vô sản của văn kiện năm 1848. "Gia đình thần thánh" là tác phẩm hai ông viết để luận chiến với phái Hêghen trẻ về triết học tư biện. "Tư bản" là bộ sách kinh tế chính trị ra đời từ năm 1867, phân tích hàng hóa, giá trị thặng dư và quy luật tích lũy. "Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen" là bài viết của C.Mác những năm 1843-1844 về nhà nước và pháp quyền, không bàn tới thành tựu sản xuất của chủ nghĩa tư bản.

Đáp án đúng: "Là chủ nghĩa Mác - Lênin, luận giải từ các giác độ triết học, kinh tế học chính trị và chính trị xã hội về sự chuyển biến tất yếu của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản". Theo nghĩa rộng, khái niệm này đồng nghĩa với toàn bộ chủ nghĩa Mác - Lênin, tức cả ba bộ phận cùng luận chứng cho một kết luận chung. "Là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác - Lênin" mới là cách hiểu theo nghĩa hẹp. "Là một học thuyết trình bày sự ra đời, phát triển và suy vong của chủ nghĩa tư bản" thu hẹp đối tượng về phía kinh tế chính trị và bỏ mất phần cộng sản chủ nghĩa. "Là một hình thái kinh tế - xã hội trong tiến trình lịch sử tự nhiên của loài người" lẫn một học thuyết với một hình thái kinh tế - xã hội hiện thực.

Đáp án đúng: "Ảnh hưởng đến sự biến đổi của các cơ cấu xã hội khác và tác động đến sự biến đổi của toàn bộ cơ cấu xã hội". Vì giữ vị trí hàng đầu và chi phối các loại hình cơ cấu xã hội còn lại, khi cơ cấu xã hội - giai cấp biến đổi thì vừa kéo theo biến đổi ở từng loại cơ cấu khác, vừa làm biến đổi cả hệ thống cơ cấu xã hội. "Ảnh hưởng đến sự biến đổi của các cơ cấu xã hội" chỉ nêu một nửa, thiếu tác động tới toàn bộ hệ thống. "Tác động đến sự biến đổi của toàn bộ cơ cấu xã hội" cũng chỉ nêu một nửa, bỏ mất ảnh hưởng tới từng loại cơ cấu cụ thể. "Ảnh hưởng đến sự phát triển và quản lý xã hội" nói về hệ quả ở tầm quản lý, không trả lời câu hỏi về tác động tới cơ cấu xã hội.

Đáp án đúng: "Tăng trưởng, phát triển kinh tế nhanh và bền vững". Cơ cấu xã hội do sản xuất kinh tế quy định, nên muốn cơ cấu xã hội biến đổi theo hướng tích cực thì nền tảng phải là kinh tế phát triển nhanh nhưng bền vững, gắn tăng trưởng với tiến bộ và công bằng xã hội. "Tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá" đánh đổi môi trường và công bằng xã hội nên gây phân hóa, làm cơ cấu xã hội biến đổi theo hướng tiêu cực. "Sự giàu mạnh của các tổ chức, tập đoàn kinh tế lớn, cạnh tranh được với nước ngoài" chỉ là một bộ phận của nền kinh tế, không bảo đảm lợi ích cho đông đảo các giai cấp, tầng lớp. "Sự phát triển của thành phần kinh tế nhà nước và tập thể" bỏ qua các thành phần kinh tế khác đang được khuyến khích phát triển trong nền kinh tế nhiều thành phần.

Đáp án đúng: "Là những cộng đồng người cùng toàn bộ những mối quan hệ xã hội do sự tác động lẫn nhau của các cộng đồng ấy tạo nên". Khái niệm cơ cấu xã hội gồm hai mặt không tách rời: các cộng đồng người và hệ thống quan hệ nảy sinh từ sự tác động lẫn nhau giữa các cộng đồng đó. "Là những cộng đồng người hợp thành một chế độ xã hội" chỉ nêu được một mặt là các cộng đồng, bỏ mất mặt quan hệ xã hội. "Là những người trong cùng một giai cấp, tầng lớp thực hiện phân chia quyền lực" thu hẹp vào quan hệ quyền lực trong nội bộ một giai cấp, không phải cơ cấu của toàn xã hội. "Là những cộng đồng người cùng toàn bộ những mối quan hệ xã hội do sự tác động của cộng đồng người ấy với tự nhiên tạo nên" nhầm quan hệ giữa người với người thành quan hệ giữa người với tự nhiên.

Đáp án đúng: "Kinh tế". Liên minh công - nông - trí thức xét dưới góc độ kinh tế giữ vai trò quyết định, vì nó tạo ra cơ sở vật chất - kỹ thuật của chế độ mới và lợi ích kinh tế là chất keo gắn các chủ thể lại với nhau; không giải quyết được lợi ích kinh tế thì liên minh chỉ còn hình thức. "Chính trị" là nội dung bảo đảm phương hướng và sự lãnh đạo của Đảng, rất quan trọng nhưng phải dựa trên nền tảng kinh tế đã được xây dựng. "Văn hoá" tạo nền tảng tinh thần và nâng chất lượng nguồn nhân lực, là nội dung cơ bản lâu dài chứ không phải nội dung quyết định. "Tư tưởng" thuộc lĩnh vực ý thức xã hội, do tồn tại xã hội và quan hệ kinh tế quy định, nên không thể giữ vai trò quyết định.

Đáp án đúng: "Ngăn chặn tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp thành các mục đích khác để đảm bảo sinh kế của người nông dân". Câu hỏi yêu cầu tìm điều không phải chính sách đối với nông dân: chủ trương của Đảng là hỗ trợ nông dân chuyển dịch cơ cấu lao động và từng bước công nghiệp hóa nông nghiệp, nên không thể lấy việc chặn mọi chuyển đổi mục đích sử dụng đất làm chính sách, vì như vậy là khóa cứng quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa. "Hỗ trợ, khuyến khích nông dân học nghề, chuyển dịch cơ cấu lao động" đúng là chính sách đã được xác định. "Tạo điều kiện thuận lợi để tiếp nhận và ứng dụng khoa học - công nghệ, nâng cao năng suất lao động, và từng bước công nghiệp hóa nông nghiệp" cũng là chính sách dành cho giai cấp nông dân. "Tạo điều kiện thuận lợi để nông dân chuyển sang làm công nghiệp và dịch vụ" là chính sách trực tiếp phục vụ biến đổi tích cực của giai cấp này.

Đáp án đúng: "Cơ cấu kinh tế". Sản xuất kinh tế sinh ra cơ cấu xã hội, nên khi cơ cấu kinh tế thay đổi về sở hữu, thành phần, ngành và vùng thì vị trí cùng tỉ lệ của các giai cấp, tầng lớp tất yếu đổi theo; đây là quan hệ quy định mang tính quy luật. "Cơ cấu dân số" phản ánh kết cấu tuổi, giới của dân cư, có ảnh hưởng tới nguồn lao động nhưng không quyết định địa vị kinh tế của các giai cấp. "Cơ cấu dân tộc" hình thành theo cộng đồng tộc người với lịch sử lâu dài, biến đổi rất chậm và bản thân nó chịu sự chi phối của quan hệ giai cấp. "Cơ cấu dân cư" là sự phân bố người theo địa bàn, thay đổi cùng quá trình đô thị hóa nhưng vẫn là hệ quả của biến đổi kinh tế.

Đáp án đúng: "Xuất hiện những mâu thuẫn lợi ích ở những mức độ khác nhau". Khối liên minh công nhân, nông dân và trí thức thống nhất về lợi ích căn bản, nhưng mỗi lực lượng vẫn có lợi ích riêng về nghề nghiệp, thu nhập, điều kiện sống nên nảy sinh mâu thuẫn ở những mức độ khác nhau, cần được giải quyết bằng chính sách. "Xuất hiện sự đấu tranh kịch liệt trong hệ thống chuyên chính vô sản" phóng đại mâu thuẫn trong nội bộ liên minh thành đối kháng. "Xuất hiện sự chống phá của các giai cấp trong liên minh" sai về bản chất liên minh, vì các lực lượng trong liên minh không chống phá nhau. "Xuất hiện sự chuyên quyền, độc đoán của một bộ phận" là biểu hiện suy thoái của cán bộ, không phải vấn đề nảy sinh từ quan hệ lợi ích trong liên minh.

Đáp án đúng: "Sự tồn tại các giai cấp, tầng lớp trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội là vấn đề mang tính quy luật, chỉ có thể cải tạo dần chứ chưa thể xóa bỏ triệt để, ngay lập tức được". Thời kỳ quá độ còn nhiều hình thức sở hữu và nhiều thành phần kinh tế, nên cơ cấu xã hội - giai cấp tất yếu còn tồn tại và chỉ biến đổi dần cùng sự phát triển của lực lượng sản xuất. "Giai cấp công nhân, liên minh cùng với các giai cấp, tầng lớp khác tổ chức nhà nước và thực hiện công cụ chuyên chính vô sản thực thi xóa bỏ ngay lập tức giai cấp tư sản, và sau đó xóa bỏ luôn giai cấp mình" là chủ trương nóng vội, duy ý chí, trái quy luật khách quan. "Các giai cấp, tầng lớp chủ động đứng vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản để thống nhất xóa bỏ sự tồn tại của giai cấp" nhầm tư cách đảng viên với địa vị kinh tế - xã hội, vì vào Đảng không làm mất đi quan hệ sở hữu. "Quốc hữu hóa tất cả tài sản, tịch thu ruộng đất, gia sản của giai cấp tư sản, đồng thời biến họ trở thành nhân dân lao động" là biện pháp cưỡng bức, phá hoại lực lượng sản xuất và trái chủ trương phát triển kinh tế nhiều thành phần.

Đáp án đúng: "XI". Yếu tố kiểm soát quyền lực được bổ sung vào nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước trong Cương lĩnh và Văn kiện Đại hội lần thứ XI năm 2011, sau đó được hiến định tại khoản 3 Điều 2 Hiến pháp năm 2013 với đúng cách diễn đạt nêu trong câu hỏi. "X" — Đại hội lần thứ X chỉ nêu quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan, chưa có yếu tố kiểm soát. "XII" — kế thừa và cụ thể hóa nguyên tắc đã có sẵn, không phải nơi nguyên tắc này được đề cập lần đầu. "XIII" — tiếp tục nhấn mạnh kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng trên nền nguyên tắc đã được xác lập từ trước.