Câu hỏi: MLN131 Chủ nghĩa xã hội khoa học – Bộ ôn tập cuối kỳ số 14

Đáp án đúng: "Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện". Nội dung văn hóa - xã hội của liên minh hướng vào mục tiêu xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và phát triển con người toàn diện, bởi con người vừa là chủ thể vừa là mục tiêu của tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. "Xây dựng nền văn hóa và nhà nước của dân, do dân, vì dân" ghép thêm nhiệm vụ xây dựng nhà nước, vốn thuộc nội dung chính trị. "Xây dựng nền văn hóa và xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh" là công tác xây dựng Đảng, cũng thuộc nội dung chính trị - tổ chức. "Xây dựng nền văn hóa và tăng cường bản chất giai cấp công nhân" là yêu cầu về lập trường chính trị - tư tưởng của Đảng, không phải nội dung văn hóa - xã hội của liên minh.

Đáp án đúng: "Giảm dần về số lượng và tỷ lệ trong cơ cấu xã hội - giai cấp". Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn cùng với chuyển dịch lao động sang công nghiệp, dịch vụ làm số lượng nông dân và tỉ lệ của họ trong cơ cấu xã hội - giai cấp đều giảm, đồng thời nội bộ giai cấp này đa dạng hơn. "Tăng dần về số lượng và tỷ lệ trong cơ cấu xã hội - giai cấp" ngược với thực tế chuyển dịch cơ cấu lao động của nước ta. "Giảm dần về số lượng nhưng tăng dần về tỷ lệ trong cơ cấu xã hội - giai cấp" tự mâu thuẫn, vì tỉ lệ chỉ tăng khi các bộ phận khác giảm nhanh hơn, trái với xu hướng công nhân và trí thức đang tăng lên. "Tăng dần về số lượng nhưng giảm dần về tỷ lệ trong cơ cấu xã hội - giai cấp" không đúng, vì cả số lượng tuyệt đối của nông dân cũng đang thu hẹp.

Đáp án đúng: "Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; xây dựng nông thôn mới; phát triển kinh tế tri thức, nâng cao trình độ khoa học, công nghệ trong các ngành, lĩnh vực". Đây là phương thức gắn trực tiếp lợi ích kinh tế của cả ba lực lượng, tạo nền tảng để họ xích lại gần nhau. "Đẩy mạnh nghiên cứu, sáng tạo các giải pháp mới nhằm thu hẹp nông thôn, mở rộng công nghiệp, chuyển đổi nhanh chóng cơ cấu kinh tế theo hướng dịch vụ và công nghiệp" — chủ trương thu hẹp nông thôn làm suy yếu chính một chủ thể của liên minh. "Từng bước xác lập vị trí chủ đạo của nền kinh tế tri thức và vai trò quan trọng bật nhất của đội ngũ trí thức" — đề cao một lực lượng lên trên các lực lượng khác, trái nguyên tắc bình đẳng về lợi ích. "Từng bước xác lập vị trí then chốt của kinh tế thị trường và vai trò quan trọng bật nhất của đội ngũ doanh nhân" — doanh nhân không phải chủ thể của khối liên minh công - nông - trí.

Đáp án đúng: "Chức năng tái sản xuất ra con người". Việc sinh đẻ và duy trì nòi giống diễn ra trong quan hệ hôn nhân được xã hội thừa nhận, nên đây là chức năng riêng có của gia đình, không một thiết chế hay cộng đồng nào thay thế được, và nó quyết định sự tồn tại của chính xã hội. "Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục" — rất quan trọng nhưng nhà trường, đoàn thể và xã hội cũng cùng đảm nhận nên không mang tính đặc thù. "Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng" — gia đình chỉ là một đơn vị kinh tế bên cạnh rất nhiều đơn vị sản xuất, tiêu dùng khác. "Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình" — tuy rất đặc trưng nhưng quan hệ bạn bè, cộng đồng cũng đáp ứng được một phần, nên không phải chức năng đặc thù.

Đáp án đúng: "Hôn nhân tiến bộ". Chế độ hôn nhân tiến bộ được đặc trưng trước hết bởi tính tự nguyện, mà cơ sở của tự nguyện chính là tình yêu giữa nam và nữ; hôn nhân không dựa trên tình yêu thì tình yêu và hạnh phúc gia đình đều bị hạn chế. "Hôn nhân chậm tiến bộ" — không phải thuật ngữ của lý luận về gia đình và trái với tiêu chí tình yêu tự nguyện. "Hôn nhân không được đảm bảo" — nói về sự thiếu bảo đảm pháp lý, thuộc nguyên tắc khác chứ không phải điều do xuất phát điểm tình yêu quy định. "Hôn nhân huyết thống" — chỉ việc kết hôn giữa những người cùng dòng máu, thuộc hình thức gia đình thời nguyên thủy và nay bị pháp luật cấm.

Đáp án đúng: "Gia đình". Gia đình là cộng đồng xã hội đầu tiên mà mỗi cá nhân sinh sống, nơi con người được sinh ra, nuôi dưỡng và hình thành những nét nhân cách đầu tiên trước khi tham gia các quan hệ xã hội rộng hơn. "Trường học" — là thiết chế giáo dục mà cá nhân chỉ gia nhập sau khi đã sống trong gia đình nhiều năm. "Quê hương" — chỉ không gian địa lý và cộng đồng làng xã, rộng hơn và không phải cộng đồng đầu tiên trực tiếp nuôi dưỡng cá nhân. "Xã hội" — là tổng thể các quan hệ, cá nhân tham gia thông qua gia đình và các cộng đồng trung gian.

Đáp án đúng: "Vai trò giáo dục của các thành viên trong gia đình có xu hướng giảm xuống". Khi hệ thống giáo dục xã hội mở rộng và kinh tế phát triển, nhiều phần việc giáo dục được chuyển cho nhà trường và các thiết chế xã hội, cha mẹ lại dành phần lớn thời gian cho công việc. "Vai trò giáo dục của các thành viên trong gia đình có xu hướng gia tăng" — trái với sự chuyển dịch chức năng giáo dục sang nhà trường và xã hội. "Vai trò giáo dục của cha mẹ ngày càng được tăng cường, dành nhiều thời gian chăm sóc, giáo dục con cái hơn" — ngược thực tế, nhiều cha mẹ ít thời gian hơn vì áp lực mưu sinh. "Vai trò giáo dục của ông bà ngày càng quan trọng hơn" — gia đình hạt nhân phổ biến khiến ông bà ít sống chung.

Đáp án đúng: "4". Gia đình có bốn chức năng cơ bản: tái sản xuất ra con người; nuôi dưỡng, giáo dục; kinh tế và tổ chức tiêu dùng; thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình. "3" — bỏ sót một trong bốn chức năng kể trên. "5" — nhiều hơn số chức năng cơ bản, vì các mặt như văn hóa hay chính trị chỉ được nêu thêm ngoài nhóm chức năng cơ bản. "6" — càng vượt quá số chức năng cơ bản đã được xác định.

Đáp án đúng: "Có thể là người đàn ông, người phụ nữ hoặc cả hai". Gia đình Việt Nam hiện nay không còn một mô hình duy nhất là đàn ông làm chủ, mà cùng tồn tại cả mô hình người vợ làm chủ và mô hình hai vợ chồng cùng làm chủ, theo nguyên tắc vợ chồng bình đẳng. "Người lớn tuổi nhất trong gia đình" — là cách xác định theo tôn ti của gia đình gia trưởng truyền thống. "Người có trình độ cao nhất trong gia đình" — trình độ học vấn không phải căn cứ xác định người chủ gia đình. "Người lớn tuổi nhất và có trình độ cao nhất trong gia đình" — ghép hai tiêu chí đều không phải căn cứ, lại càng hiếm khi trùng vào một người.

Đáp án đúng: "Chức năng tái sản xuất ra con người". Đây là chức năng đặc thù nhất vì chỉ gia đình mới sinh ra và duy trì nòi giống, tái sản xuất sức lao động cho xã hội, không một thiết chế nào khác thay thế được. "Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục" — rất quan trọng nhưng nhà trường, đoàn thể và các cộng đồng khác cũng cùng thực hiện. "Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng" — mọi đơn vị kinh tế trong xã hội đều sản xuất và tiêu dùng nên không riêng gia đình. "Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình" — tuy gắn bó mật thiết với gia đình song bạn bè và các quan hệ xã hội khác cũng đáp ứng được một phần.

Đáp án đúng: "Tùy theo từng nơi, theo từng nhu cầu cụ thể của xã hội". Vì tái sản xuất ra con người quyết định mật độ dân cư và nguồn lao động, nên xu hướng hạn chế hay khuyến khích sinh phải được xác định theo nhu cầu dân số của từng nơi, từng thời kỳ. "Cần khuyến khích phát triển để phát triển kinh tế" — tuyệt đối hóa một chiều, không đúng với những nơi đang quá tải dân số. "Cần hạn chế để tránh dân số quá đông" — cũng là tuyệt đối hóa một chiều, sai với những nơi đang già hóa và thiếu lao động. "Không nên can thiệp, vì đây là chức năng tự nhiên, quyền tự do của mỗi gia đình" — bỏ qua tính xã hội của chức năng này, trong khi mỗi quốc gia đều phải có chính sách dân số.

Đáp án đúng: "Ph.Ăngghen". Lập luận này nằm trong tác phẩm về nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước, ở phần phân tích hôn nhân một vợ một chồng: nếu hôn nhân là khế ước tự do và vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu nhau, thì quyền của những người yêu nhau được kết hôn với nhau phải cao hơn quyền định đoạt của cha mẹ, họ hàng và những kẻ làm mối. "V.I.Lênin" — bàn về giải phóng phụ nữ và gia đình trong xã hội mới, không phải tác giả nhận định trên. "Chủ tịch Hồ Chí Minh" — nói về quan hệ giữa gia đình và xã hội, về giải phóng phụ nữ, với cách diễn đạt khác. "C.Mác" — cùng quan điểm hôn nhân dựa trên tình yêu, song đoạn vừa dẫn thuộc tác phẩm nói trên.

Đáp án đúng: "Do Đảng Cộng sản lãnh đạo." Tính nhất nguyên về chính trị của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa nghĩa là chỉ có một đảng duy nhất, Đảng Cộng sản, giữ vai trò lãnh đạo hệ thống chính trị và toàn xã hội, khác với tính đa nguyên, đa đảng của dân chủ tư sản. "Do toàn thể xã hội lãnh đạo." — xã hội không phải một chủ thể lãnh đạo, hơn nữa cách nói này xóa mất nội dung nhất nguyên. "Do nhà nước lãnh đạo." — nhà nước là công cụ quản lý, chịu sự lãnh đạo của Đảng và sự kiểm soát của nhân dân. "Do nhân dân lãnh đạo." — nhân dân là chủ thể của quyền lực, là người làm chủ, nhưng nói nhân dân lãnh đạo thì không diễn đạt được nội dung nhất nguyên chính trị.

Đáp án đúng: "Giai cấp công nhân". Trong chủ nghĩa tư bản, công nhân không sở hữu tư liệu sản xuất chủ yếu nên lợi ích của họ không gắn với chế độ tư hữu, mà gắn với việc xóa bỏ chế độ ấy để xác lập sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất. "Giai cấp tư sản" sai vì đây chính là chủ sở hữu tư liệu sản xuất, lợi ích của họ gắn chặt với chế độ tư hữu. "Giai cấp nông dân" sai vì người nông dân thường có tư hữu nhỏ về đất đai, công cụ nên lợi ích vẫn gắn với chế độ tư hữu. "Giai cấp nô lệ" không phải một giai cấp của xã hội tư bản chủ nghĩa, lớp người này thuộc hình thái kinh tế - xã hội trước đó.

Đáp án đúng gồm hai ý: "Nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại" và "Chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu". Đặc trưng kinh tế của chủ nghĩa xã hội là sự thống nhất của hai mặt ấy, trong đó trình độ hiện đại của lực lượng sản xuất là cơ sở vật chất, còn công hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu là quan hệ sản xuất tương ứng. "Nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất công nghiệp cơ khí" hạ trình độ xuống mức của chủ nghĩa tư bản thời kỳ đầu, chưa phải lực lượng sản xuất hiện đại. "Chế độ sở hữu tập thể, hỗn hợp của tư nhân và công cộng" là kết cấu sở hữu đặc thù của thời kỳ quá độ, không phải đặc trưng của chủ nghĩa xã hội đã hoàn thiện.

Đáp án đúng: "Cuộc đấu tranh cho dân chủ". V.I.Lênin khẳng định giai cấp vô sản không thể hoàn thành cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa nếu không được chuẩn bị cho cuộc cách mạng đó bằng cuộc đấu tranh cho dân chủ, bởi qua đấu tranh dân chủ công nhân mới rèn được tổ chức, kinh nghiệm và tập hợp được lực lượng. "Sự hỗ trợ từ các quốc gia khác" sai vì giúp đỡ từ bên ngoài chỉ là điều kiện thuận lợi, không thay được sự chuẩn bị của bản thân giai cấp vô sản. "Sự thay đổi tự nhiên của xã hội" trái với quan điểm mácxít, vì cách mạng là sản phẩm của hoạt động tự giác chứ không phải sự biến đổi tự phát. "Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, nông dân và tầng lớp trí thức" nói tới lực lượng tham gia cách mạng, không phải trường học chuẩn bị mà luận điểm trên nhắc tới.

Đáp án đúng: "Cách mạng tháng 10 Nga năm 1917 thành công và sự ra đời của Nhà nước Xôviết". Thắng lợi của cuộc cách mạng này lần đầu biến lý luận về chủ nghĩa xã hội thành một chế độ xã hội hiện thực, mở đầu thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi thế giới. "Sự ra đời của nhà nước Nga" là cách diễn đạt mơ hồ về lịch sử nhà nước Nga, không phải sự kiện biến học thuyết thành hiện thực. "Sự chiến thắng của nước Nga trong giai đoạn chiến tranh thế giới" không đúng, vì nước Nga Xôviết rút khỏi Chiến tranh thế giới thứ nhất bằng một hòa ước riêng. "Lênin qua đời năm 1924 và sự kế vị của J. Xtalin" chỉ là bước chuyển giao lãnh đạo, diễn ra sau khi chế độ mới đã được thiết lập.

Đáp án đúng: "Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học". Ba bộ phận này tương ứng ba nguồn gốc lý luận và ba mặt luận giải về sự chuyển biến tất yếu từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản. "Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán" nhầm một tiền đề tư tưởng lý luận thành bộ phận cấu thành. "Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán" vừa thiếu triết học, vừa xếp Tư tưởng Hồ Chí Minh vào trong học thuyết Mác - Lênin dù đó là một môn học riêng. "Triết học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và Kinh tế chính trị học cổ điển Anh" lẫn tiền đề lý luận của chủ nghĩa Mác với bộ phận hợp thành của nó.

Đáp án đúng: "Tăng cường hơn trước". Sau Hội nghị đại biểu các Đảng Cộng sản và công nhân họp tại Mátxcơva năm 1960 với bản tuyên bố chung về đường lối, hoạt động lý luận và thực tiễn của các Đảng Cộng sản và công nhân được tăng cường hơn trước. "Không phát triển" trái với thực tế, bởi sau hội nghị phong trào có thêm cơ sở lý luận chung và sự phối hợp hành động. "Bị chủ nghĩa tư bản thủ tiêu" sai hoàn toàn, vì các Đảng Cộng sản vẫn tồn tại và hoạt động, nhiều đảng còn là đảng cầm quyền ở các nước xã hội chủ nghĩa. "Chỉ có công nhân phát triển" sai vì sự tăng cường diễn ra ở cả hoạt động lý luận của các đảng chứ không riêng phong trào công nhân.

Đáp án đúng: "Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Học thuyết về giá trị thặng dư, Học thuyết về sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân". Ba phát kiến này trả lời quy luật vận động của lịch sử, bản chất bóc lột của tư bản và chủ thể của bước chuyển cách mạng. "Chủ nghĩa duy vật, Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Học thuyết về giá trị thặng dư" đưa chủ nghĩa duy vật nói chung vào thay cho phát kiến về giai cấp công nhân, mà chủ nghĩa duy vật thì đã có từ trước Mác. "Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Chủ nghĩa duy tâm biện chứng, Học thuyết về giá trị thặng dư" chứa chủ nghĩa duy tâm biện chứng, chính là phần bị phê phán ở Hêghen. "Học thuyết giá trị thặng dư, Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Phép biện chứng duy tâm" cũng kể tên phép biện chứng duy tâm, thứ mà hai ông cải tạo chứ không phát kiến.