Câu hỏi: MLN131 Chủ nghĩa xã hội khoa học – Bộ ôn tập cuối kỳ số 14

Đáp án đúng: "Dân chủ xã hội chủ nghĩa là cơ sở, nền tảng cho việc xây dựng và hoạt động của nhà nước xã hội chủ nghĩa". Có dân chủ thì nhân dân mới bầu ra, kiểm soát và bãi miễn được bộ máy, nên nền dân chủ này vừa là nền tảng hình thành vừa là điều kiện vận hành của nhà nước xã hội chủ nghĩa. "Dân chủ xã hội chủ nghĩa tạo ra cơ chế hạn chế quyền lực của nhà nước xã hội chủ nghĩa" — quan hệ giữa hai bên là thống nhất, dân chủ làm cho quyền lực nhà nước thực sự thuộc về dân chứ không nhằm hạn chế nhà nước. "Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nguyên nhân sinh ra nhà nước xã hội chủ nghĩa" — sai nhân quả, cả hai cùng là kết quả của thắng lợi cách mạng vô sản. "Dân chủ xã hội chủ nghĩa là phương tiện để thực hiện quyền lực nhà nước" — đảo ngược quan hệ, nhà nước mới là công cụ để nhân dân thực thi dân chủ.

Đáp án đúng: "Giai cấp công nhân". Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ra đời từ thắng lợi của cách mạng vô sản nên mang bản chất giai cấp công nhân, được thực hiện qua sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, song phục vụ lợi ích của toàn thể nhân dân lao động. "Giai cấp tư sản" — là giai cấp mang bản chất của nền dân chủ tư sản, gắn với chế độ tư hữu tư liệu sản xuất. "Giai cấp nông dân" — là lực lượng đồng minh cơ bản của công nhân, nhưng do gắn với sản xuất nhỏ nên không thể là giai cấp quy định bản chất một nền dân chủ. "Giai cấp tiểu tư sản" — có địa vị kinh tế không ổn định, dễ dao động, càng không thể quy định bản chất của nền dân chủ kiểu mới.

Đáp án đúng: "Chức năng xã hội và chức năng giai cấp". Căn cứ vào tính chất của quyền lực nhà nước, nhà nước xã hội chủ nghĩa có chức năng giai cấp tức trấn áp sự chống phá, và chức năng xã hội tức tổ chức, xây dựng, trong đó tổ chức và xây dựng là chức năng chủ yếu. "Chức năng đối ngoại, đối nội" — là cách phân chia theo phạm vi tác động của quyền lực nhà nước, không theo tính chất. "Chức năng kinh tế - chính trị" — là cách phân chia theo lĩnh vực tác động của quyền lực nhà nước. "Chức năng văn hóa - xã hội" — cũng thuộc cách phân chia theo lĩnh vực và chỉ nêu được một phần, bỏ mất mặt kinh tế và chính trị.

Đáp án đúng: "Dân chủ xã hội chủ nghĩa". Trong các nền dân chủ đã và đang tồn tại, dân chủ xã hội chủ nghĩa cao hơn hẳn về chất vì quyền lực thuộc về đa số nhân dân lao động, dựa trên công hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu và do Đảng Cộng sản lãnh đạo. "Dân chủ chủ nô" — là dân chủ của thiểu số chủ nô và một bộ phận công dân tự do, trình độ sơ khai nhất. "Dân chủ tư sản" — có bước tiến lớn so với chế độ phong kiến nhưng vẫn là dân chủ cho thiểu số hữu sản vì dựa trên chế độ tư hữu. "Dân chủ cộng sản chủ nghĩa" — không phải nền dân chủ đã hoặc đang tồn tại nên không thể đem so sánh, ở xã hội cộng sản chủ nghĩa nhà nước tiêu vong và dân chủ chỉ còn là giá trị xã hội.

Đáp án đúng: "Hình thức dân chủ trực tiếp". Dân chủ trực tiếp là hình thức mà người dân bằng hành động của chính mình thực hiện quyền làm chủ nhà nước và xã hội, không qua chủ thể trung gian, như biểu quyết ở cơ sở, trưng cầu ý dân, góp ý trực tiếp vào chính sách. "Hình thức dân chủ gián tiếp" — là dân chủ đại diện, người dân ủy quyền cho đại biểu do mình bầu ra, tức vẫn có trung gian. "Hình thức dân chủ đại nghị" — là khái niệm gắn với chế độ đại nghị trong nhà nước tư sản và cũng là hình thức có trung gian. "Hình thức dân chủ công khai" — không phải một hình thức dân chủ được định danh, công khai chỉ là yêu cầu về minh bạch trong hoạt động của bộ máy.

Đáp án đúng: "Thực tiễn đấu tranh giai cấp ở Pháp và Công xã Pari năm 1871". Giáo trình xác định dân chủ xã hội chủ nghĩa được phôi thai từ thực tiễn đấu tranh giai cấp ở Pháp và Công xã Pari năm 1871, nhà nước của người lao động chỉ tồn tại 72 ngày nhưng đã phác ra kiểu tổ chức chính quyền mới; phải tới Cách mạng Tháng Mười Nga 1917 nền dân chủ ấy mới chính thức được xác lập. "Thực tiễn đấu tranh giai cấp ở Việt Nam" — diễn ra muộn hơn nhiều và không phải mầm mống đầu tiên của nền dân chủ kiểu mới trên thế giới. "Phong trào cách mạng 1930 - 1931" — là đỉnh cao đấu tranh trong nước với Xô viết Nghệ - Tĩnh, không phải mốc phôi thai của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. "Thành công của cách mạng tháng 8 năm 1945" — là mốc xác lập chế độ dân chủ nhân dân ở Việt Nam, muộn hơn cả mốc xác lập nền dân chủ xã hội chủ nghĩa đầu tiên.

Đáp án đúng: "Vì bản chất của nó đối lập với các kiểu nhà nước bóc lột từng có trong lịch sử". Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước kiểu mới vì lần đầu bộ máy nhà nước thuộc về số đông người lao động, dựa trên công hữu những tư liệu sản xuất chủ yếu và lấy tổ chức, xây dựng làm chức năng chủ yếu, trái ngược bản chất các nhà nước bóc lột trước đó. "Vì nó xuất hiện trẻ nhất trong các kiểu nhà nước" — thứ tự thời gian không nói được gì về bản chất, cái mới ở đây là mới về chất. "Vì do không tuân theo các quy tắc tổ chức nhà nước cổ điển" — không đúng, nhà nước này vẫn có bộ máy, pháp luật và tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ. "Vì nó thực hiện dân chủ cho thiểu số nhân dân lao động" — ngược hẳn, đây là nền dân chủ cho đa số, dân chủ thiểu số là đặc trưng của dân chủ chủ nô.

Đáp án đúng: "Phương diện quyền lực". Khi xem dân chủ trên phương diện quyền lực, chủ nghĩa Mác - Lênin xác định nội dung cơ bản là quyền lực thuộc về nhân dân, nhân dân là chủ nhân của nhà nước, tức dân là chủ và dân làm chủ. "Phương diện tổ chức và quản lý xã hội" — ở phương diện này dân chủ được hiểu là một nguyên tắc, nguyên tắc dân chủ kết hợp với tập trung trong tổ chức, quản lý. "Phương diện chế độ xã hội và trong lĩnh vực chính trị" — ở phương diện này dân chủ là một hình thái nhà nước, một chế độ chính trị gắn với giai cấp cầm quyền. "Phương diện bảo vệ xã hội" — không phải một trong ba phương diện xem xét dân chủ theo chủ nghĩa Mác - Lênin.

Đáp án đúng: "Bản chất của tôn giáo". Khi bàn về bản chất, chủ nghĩa Mác - Lênin xác định tôn giáo là một hiện tượng xã hội - văn hoá do con người sáng tạo, phản ánh hư ảo và lộn ngược hiện thực, biểu hiện sự bất lực, bế tắc của con người trước tự nhiên và xã hội, song vẫn chứa đựng những giá trị phù hợp với đạo đức, đạo lý của xã hội. "Nguồn gốc của tôn giáo" — chỉ trả lời tôn giáo sinh ra từ đâu, gồm nguồn gốc tự nhiên, kinh tế - xã hội, nhận thức và tâm lý. "Tính chất của tôn giáo" — nói về tính lịch sử, tính quần chúng và tính chính trị của tôn giáo. "Chức năng của tôn giáo" — nói về vai trò đền bù hư ảo, điều chỉnh hành vi và liên kết cộng đồng tín đồ.

Đáp án đúng: "Chủ nghĩa tư bản/ chủ nghĩa cộng sản". Luận điểm của V.I.Lênin khẳng định giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa cộng sản tất yếu có một thời kỳ quá độ, vì hai chế độ ấy đối lập nhau về chất nên không thể chuyển sang nhau tức thời. "Chủ nghĩa tư bản/ Giai cấp công nhân" ghép một chế độ xã hội với một giai cấp, hai phạm trù không cùng loại nên không thể là hai đầu của thời kỳ quá độ. "Nhân dân lao động/ chính quyền" nói về chủ thể và công cụ quyền lực, không phải hai hình thái xã hội kế tiếp nhau. "Chính trị/ xã hội" chỉ là hai lĩnh vực của đời sống, không phải hai chế độ xã hội.

Đáp án đúng: "Một quá trình lịch sử - tự nhiên". Sự thay thế hình thái tư bản chủ nghĩa bằng hình thái cộng sản chủ nghĩa tuân theo quy luật khách quan về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, nên là quá trình lịch sử - tự nhiên chứ không do ai sắp đặt. "Một sự cải biến mang tính chất chủ quan" phủ nhận tính quy luật khách quan của lịch sử. "Một bước ngoặt phát triển mới, đưa nhân loại thoát khỏi lối mòn cũ" chỉ nói về ý nghĩa, không chỉ ra tính chất của quá trình. "Một quá trình can thiệp của con người bằng ý chí nhằm cải biến lịch sử theo hướng nhân văn, tích cực hơn" cũng quy sự thay thế về ý chí, bỏ qua tiền đề kinh tế khách quan.

Đáp án đúng: "Mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất". Sản xuất ngày càng mang tính xã hội trong khi tư liệu sản xuất vẫn thuộc sở hữu tư nhân, nên chế độ sở hữu ấy phải được thay bằng công hữu. "Mâu thuẫn giữa tính chất tư nhân hóa của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất" tự triệt tiêu, vì hai mặt cùng tính tư nhân. "Mâu thuẫn giữa tính chất chuyên môn hóa của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tập thể tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất" sai cả hai mặt, vì chuyên môn hoá chỉ là biểu hiện của phân công và chủ nghĩa tư bản không dựa trên chiếm hữu tập thể. "Mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa về lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu công cộng về tư liệu sản xuất" sai vì hai mặt đó phù hợp nhau.

Đáp án đúng: "Là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao". Đại hội XIII xác định mục tiêu đến năm 2030, dịp một trăm năm thành lập Đảng, nước ta là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. "Là nước đang phát triển, có thu nhập trung bình" thấp hơn mức đã đặt ra và thiếu tiêu chí công nghiệp hiện đại. "Là nước phát triển, có thu nhập trung bình cao" tự mâu thuẫn, vì nhóm nước phát triển không được xếp ở mức thu nhập trung bình cao. "Là nước phát triển, có thu nhập cao" là mục tiêu của mốc giữa thế kỷ, không phải mốc năm 2030.

Đáp án đúng: "Tư bản chủ nghĩa". Nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tức bỏ qua việc xác lập địa vị thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng vẫn tiếp thu thành tựu nhân loại đạt được dưới chế độ đó. "Phong kiến" sai vì chế độ phong kiến đã bị cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân xoá bỏ trên thực tế, không phải chế độ bị bỏ qua khi lựa chọn con đường phát triển. "Chiếm hữu nô lệ" là hình thái đã lùi rất xa trong lịch sử, không nằm trong lựa chọn con đường phát triển hiện nay. "Cộng sản nguyên thủy" là hình thái đầu tiên của lịch sử loài người, càng không phải chế độ được bàn tới ở đây.

Đáp án đúng: "Là nước đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại, vượt qua mức thu nhập trung bình thấp". Đại hội XIII đặt mốc năm 2025, dịp một trăm năm thành lập Đảng chưa tới nên mục tiêu còn khiêm tốn, là nước đang phát triển có công nghiệp theo hướng hiện đại và vượt qua mức thu nhập trung bình thấp. "Là nước phát triển, có công nghiệp hóa, hiện đại hóa cao, đạt mức thu nhập cao" vượt xa mốc 2025, gần với tầm nhìn giữa thế kỷ. "Là nước đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại, đạt được mức thu nhập trung bình" nói chệch tiêu chí thu nhập đã được văn kiện xác định. "Là nước phát triển, có thành tựu khoa học - kỹ thuật hiện đại, phát triển nguồn lực nội sinh" không phải cách diễn đạt mục tiêu trong văn kiện.

Đáp án đúng: "Trí thức". Khi khoa học - công nghệ và cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, tri thức trở thành nguồn lực sản xuất chủ yếu, nên vai trò của đội ngũ trí thức, những người tạo ra và chuyển giao tri thức, công nghệ, càng trở nên quan trọng. "Công nhân" vẫn là lực lượng đi đầu trong sản xuất và đang được nâng cao trình độ, song chính yêu cầu nâng trình độ ấy cho thấy tri thức mới là nhân tố dẫn dắt. "Nông dân" chịu tác động của tự động hóa và công nghệ sinh học, nhưng không phải lực lượng mà cách mạng công nghiệp lần thứ tư làm tăng vai trò hàng đầu. "Doanh nhân" khai thác và thương mại hóa công nghệ, vai trò quan trọng nhưng phái sinh từ nguồn tri thức do trí thức tạo ra.

Đáp án đúng: "Tăng tỷ lệ phụ nữ tham gia vào các cấp ủy và bộ máy quản lý các cấp". Phương hướng phát huy vai trò của phụ nữ trong cơ cấu xã hội được văn kiện Đảng cụ thể hóa thành chủ trương về công tác cán bộ nữ: nâng tỉ lệ nữ trong cấp ủy và bộ máy quản lý các cấp, tức đưa phụ nữ vào vị trí lãnh đạo, quản lý chứ không chỉ chăm lo điều kiện sống cho họ. "Có kế hoạch chăm sóc sức khỏe sinh sản, đảm bảo quyền tự do kế hoạch hóa gia đình của phụ nữ" là chính sách y tế - dân số, thuộc nhóm chăm lo đời sống, không phải phương hướng phát huy vai trò xã hội. "Có chính sách ưu đãi xã hội đối với nữ giới để đảm bảo quyền bình đẳng" sai về nguyên tắc, vì bình đẳng giới được thực hiện bằng bình đẳng cơ hội và pháp luật, không bằng ưu đãi riêng cho một giới. "Tăng cường đội ngũ doanh nhân nữ giới" chỉ là kết quả cục bộ ở khu vực kinh doanh, quá hẹp để trở thành một phương hướng chung.

Đáp án đúng: "Ảnh hưởng đến sự biến đổi của các cơ cấu xã hội khác và tác động đến sự biến đổi của toàn bộ cơ cấu xã hội". Vì giữ vị trí hàng đầu và chi phối các loại hình cơ cấu xã hội còn lại, khi cơ cấu xã hội - giai cấp biến đổi thì vừa kéo theo biến đổi ở từng loại cơ cấu khác, vừa làm biến đổi cả hệ thống cơ cấu xã hội. "Ảnh hưởng đến sự biến đổi của các cơ cấu xã hội" chỉ nêu một nửa, thiếu tác động tới toàn bộ hệ thống. "Tác động đến sự biến đổi của toàn bộ cơ cấu xã hội" cũng chỉ nêu một nửa, bỏ mất ảnh hưởng tới từng loại cơ cấu cụ thể. "Ảnh hưởng đến sự phát triển và quản lý xã hội" nói về hệ quả ở tầm quản lý, không trả lời câu hỏi về tác động tới cơ cấu xã hội.

Đáp án đúng: "Vì đó là một trong những cơ sở để nghiên cứu vấn đề liên minh giai cấp - tầng lớp trong một chế độ xã hội nhất định". Chủ nghĩa xã hội khoa học tập trung vào cơ cấu xã hội - giai cấp vì chỉ từ đó mới xác định được tương quan lợi ích giữa các giai cấp, tầng lớp, tức cơ sở của liên minh và của việc tập hợp lực lượng cách mạng. "Vì cơ cấu xã hội - giai cấp là cơ cấu phổ biến rộng rãi nhất" nêu sai lý do, vì tầm quan trọng của nó nằm ở chỗ gắn với quan hệ sở hữu và quyền lực, không phải ở độ phổ biến. "Vì bản chất của chủ nghĩa xã hội là trấn áp giai cấp" là quan niệm sai lệch, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội là giải phóng con người và xóa bỏ áp bức. "Vì đó là một trong những cơ sở để nghiên cứu vấn đề phân chia quyền lực trong một chế độ xã hội nhất định" đổi mục đích nghiên cứu sang việc chia quyền lực, không phải vấn đề liên minh.

Đáp án đúng: "Xuất hiện những mâu thuẫn lợi ích ở những mức độ khác nhau". Khối liên minh công nhân, nông dân và trí thức thống nhất về lợi ích căn bản, nhưng mỗi lực lượng vẫn có lợi ích riêng về nghề nghiệp, thu nhập, điều kiện sống nên nảy sinh mâu thuẫn ở những mức độ khác nhau, cần được giải quyết bằng chính sách. "Xuất hiện sự đấu tranh kịch liệt trong hệ thống chuyên chính vô sản" phóng đại mâu thuẫn trong nội bộ liên minh thành đối kháng. "Xuất hiện sự chống phá của các giai cấp trong liên minh" sai về bản chất liên minh, vì các lực lượng trong liên minh không chống phá nhau. "Xuất hiện sự chuyên quyền, độc đoán của một bộ phận" là biểu hiện suy thoái của cán bộ, không phải vấn đề nảy sinh từ quan hệ lợi ích trong liên minh.