Câu hỏi: ITE302c - Chương 4: Lý thuyết và nguyên tắc đạo đức nền tảng

AI có thể hạn chế tự chủ của con người theo nhiều cách khác nhau. Ví dụ, hệ thống vũ khí có thể hạn chế tự chủ của con người vì họ có thể không có khả năng quyết định hoặc hiểu được quá trình quyết định. Ngoài ra, AI có thể ảnh hưởng đến các nhóm dễ bị tổn thương như người già và trẻ em khác với phần còn lại của dân số, có thể hạn chế tự chủ của họ. Điều này có thể xảy ra do AI có thể đưa ra quyết định mà không cần sự tham gia của con người, hoặc do AI có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thông tin và cơ hội của các nhóm này.

Vấn đề quyền lợi và giải phóng của robot không phải là một vấn đề quan trọng như việc giải quyết các vấn đề về thiên vị, bí mật, minh bạch và các nguyên tắc khác được thảo luận trong các khung khổ đạo đức. Lý do chính là vì việc trao quyền lợi cho robot đòi hỏi chúng phải trở thành các thực thể có ý thức, điều này hiện không khả thi. Hiện tại, công nghệ vẫn chưa đủ phát triển để tạo ra robot có ý thức và tự chủ như con người. Vì vậy, việc thảo luận về quyền lợi và giải phóng của robot không phải là một vấn đề cấp thiết như việc giải quyết các vấn đề về thiên vị, bí mật, minh bạch và các nguyên tắc khác.

Categorical Imperative là một nguyên tắc đạo đức được phát triển bởi Immanuel Kant. Nó khuyến khích chúng ta hành động theo cách mà hành động của mình có thể trở thành một luật chung. Điều này có nghĩa là chúng ta nên hành động theo nguyên tắc mà chúng ta muốn mọi người khác cũng hành động theo. Ngoài ra, Categorical Imperative cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đối xử với con người như một mục đích cuối cùng, chứ không phải là một phương tiện để đạt được mục đích khác. Cuối cùng, nó cho rằng mỗi người đều phải sử dụng lý trí để xác định các luật đạo đức.

Non-maleficence là một trong những nguyên tắc cơ bản của y học và đạo đức. Nó được định nghĩa là nguyên tắc không gây hại cho bệnh nhân. Điều này có nghĩa là các bác sĩ và nhân viên y tế phải luôn cố gắng tránh gây hại cho bệnh nhân và phải luôn ưu tiên lợi ích và an toàn của họ. Non-maleficence không chỉ áp dụng cho các hành động trực tiếp của bác sĩ mà còn bao gồm cả các quyết định và hành động có thể gây hại cho bệnh nhân. Ví dụ, bác sĩ không nên kê đơn thuốc có thể gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng hoặc không nên thực hiện các thủ thuật có thể gây hại cho bệnh nhân. Mục tiêu của non-maleficence là bảo vệ bệnh nhân khỏi mọi hình thức gây hại và đảm bảo rằng họ nhận được sự chăm sóc y tế an toàn và hiệu quả.

Giải pháp này nhấn mạnh việc đối xử với con người như những mục đích bản thân, không chỉ là những phương tiện. Nguyên tắc này được đề cập trong học thuyết của Immanuel Kant, một triết gia người Đức. Theo Kant, con người nên được đối xử như những mục đích bản thân, chứ không chỉ là những phương tiện để đạt được mục tiêu khác. Điều này có nghĩa là con người có giá trị và quyền được đối xử công bằng, tôn trọng và được đối xử như những cá thể có ý thức và tự do. Học thuyết này được gọi là deontology, và nó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các nguyên tắc và quy tắc đạo đức, ngay cả khi đó có nghĩa là từ chối đạt được mục tiêu khác.

Việc quyết định hành động bằng cách sử dụng lý lẽ đạo đức không phải lúc nào cũng là một mục tiêu có thể đạt được cho con người. Điều này là vì hành vi quyết định của con người thường bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và không phải là logic. Cảm xúc có thể dẫn đến những quyết định không hợp lý và không phù hợp với nguyên tắc đạo đức. Ví dụ, một người có thể quyết định giúp đỡ người khác vì họ cảm thấy thương hại, nhưng không phải vì họ đang áp dụng nguyên tắc đạo đức. Ngoài ra, cảm xúc cũng có thể dẫn đến sự thiên vị và không công bằng trong quyết định của con người. Vì vậy, việc sử dụng lý lẽ đạo đức để quyết định hành động không phải lúc nào cũng là một mục tiêu có thể đạt được cho con người.

Sự công bằng là một nguyên tắc quan trọng trong đạo đức công nghệ mới nổi vì nó đảm bảo rằng mọi người đều có cơ hội tiếp cận và đạt được kết quả công bằng, không phân biệt tình trạng xã hội, giới tính, chủng tộc hoặc khả năng tài chính. Điều này giúp ngăn chặn sự bất công và phân biệt đối xử trong việc sử dụng công nghệ. Trong bối cảnh công nghệ mới nổi, sự công bằng có thể giúp đảm bảo rằng các công nghệ được thiết kế và triển khai một cách có trách nhiệm, mang lại lợi ích cho tất cả mọi người, không chỉ một số ít người giàu có.

Hệ thống đạo đức Deontological (Đạo đức về nghĩa vụ) nhấn mạnh tầm quan trọng của nghĩa vụ và quy tắc đạo đức khi đối mặt với các tình huống đạo đức. Theo quan điểm này, hành động đạo đức được đánh giá dựa trên việc tuân thủ các quy tắc và nghĩa vụ đã được thiết lập, chứ không phải dựa trên kết quả cuối cùng. Điều này có nghĩa là hành động đạo đức không chỉ phụ thuộc vào việc đạt được kết quả tốt đẹp, mà còn phụ thuộc vào việc tuân thủ các quy tắc và nguyên tắc đạo đức. Ví dụ, một bác sĩ có thể phải tuân thủ quy tắc bảo mật y tế, ngay cả khi việc tiết lộ thông tin có thể dẫn đến kết quả tốt đẹp hơn.

Chủ nghĩa hậu quả luận và chủ nghĩa deontologie là hai trường phái đạo đức học khác nhau. Chủ nghĩa hậu quả luận tập trung vào kết quả cuối cùng của hành động, trong khi chủ nghĩa deontologie tập trung vào nghĩa vụ và trách nhiệm của con người. Theo chủ nghĩa hậu quả luận, hành động được coi là đúng hay sai dựa trên kết quả mà nó mang lại. Ngược lại, theo chủ nghĩa deontologie, hành động được coi là đúng hay sai dựa trên nghĩa vụ và trách nhiệm của con người, bất kể kết quả cuối cùng. Ví dụ, một hành động có thể mang lại kết quả tốt đẹp nhưng vi phạm một nguyên tắc đạo đức, thì theo chủ nghĩa deontologie, hành động đó vẫn là sai. Ngược lại, một hành động có thể mang lại kết quả xấu nhưng tuân thủ một nguyên tắc đạo đức, thì theo chủ nghĩa hậu quả luận, hành động đó vẫn là đúng. Do đó, chủ nghĩa hậu quả luận và chủ nghĩa deontologie có quan điểm khác nhau về nguyên tắc đạo đức và kết quả cuối cùng.

Beneficence là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực đạo đức và y học. Nó được định nghĩa là việc thúc đẩy sự thịnh vượng và hạnh phúc cho các chủ thể có giá trị đạo đức, bao gồm cả con người, động vật, môi trường và xã hội. Trong bối cảnh này, beneficence không chỉ giới hạn ở việc chăm sóc sức khỏe cho con người, mà còn bao gồm việc bảo vệ môi trường, giảm thiểu tác động tiêu cực đến động vật và thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội. Nói một cách khác, beneficence là việc thực hiện hành động có lợi cho các chủ thể có giá trị đạo đức, nhằm mục đích tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người.

Đáp án đúng: Act in such a way that your actions may become a universal law. ; Don't treat people as a means to an end; treat them always as an end. ; Each person must use reason to will moral laws.. Ba công thức của mệnh lệnh tuyệt đối: quy luật phổ quát (B), nhân tính (C), tự trị của lý trí (D). A là chủ nghĩa vị kết quả — trái với Kant.

Đáp án đúng: Weapon systems can limit human autonomy as humans may not have decision-making capability or understand the decision making. ; AI systems might impact certain vulnerable groups such as the elderly and children differently than the rest of the population, which could limit those groups' autonomy.. A và B là hai ví dụ TƯỚC quyền tự chủ; C và D là lợi ích của AI.

Đáp án đúng: There might be potential labor rights and human rights violations.. Lý do QUAN TRỌNG NHẤT mang tính đạo đức: nguy cơ vi phạm quyền lao động và quyền con người — nặng hơn các lý do tiện lợi/năng suất.

Đáp án đúng: A. Đây là hai nguyên tắc đạo đức tách bạch: beneficence là nghĩa vụ CHỦ ĐỘNG làm điều tốt, mang lại lợi ích; non-maleficence là nghĩa vụ KHÔNG gây hại. Nguyên tắc thứ hai được coi là sàn tối thiểu và mạnh hơn — không gây hại là bắt buộc, còn làm điều tốt là điều nên hướng tới. B sai: cả hai đều là mục tiêu quan trọng của AI có đạo đức, không cái nào kém hơn. C sai: chúng khác nhau rõ ràng, một hệ thống có thể không gây hại mà cũng chẳng mang lại lợi ích gì. D bịa ra phạm vi hẹp cho non-maleficence, trong khi nguyên tắc này áp cho mọi công nghệ.

Đáp án đúng: Deontology. Deontology (Kant) đặt ra các quy tắc phổ quát áp dụng cho mọi người ở mọi nơi — gần nhất với ý "bộ luật đạo đức toàn cầu".

Đáp án đúng: D. "Vòng xoáy đức hạnh" (virtuous cycle) của Big Tech vận hành theo vòng tự khuếch đại: thuật toán dựa trên dữ liệu cải thiện chất lượng dịch vụ → dịch vụ tốt hơn thu hút thêm khách hàng → khách hàng mới sinh ra nhiều dữ liệu hơn → dữ liệu nhiều hơn lại làm thuật toán tốt hơn nữa. Chính vòng lặp này tạo lợi thế gần như không thể đuổi kịp và là gốc rễ của lo ngại độc quyền dữ liệu. A và B hiểu chữ "virtuous" theo nghĩa đạo đức, trong khi đây là thuật ngữ kinh tế chỉ vòng phản hồi dương. C chỉ nêu một mắt xích và còn hàm ý phân biệt "tầng lớp khách hàng tốt hơn", không phải cơ chế của vòng lặp.

Đáp án đúng: Data-driven technologies can cause secondary, indirect, or cumulative effects on the environment that might impact people in the long term.. Điểm đáng lưu ý là tác động GIÁN TIẾP và TÍCH LUỸ (điện năng, làm mát, chuỗi cung ứng) dồn lại ảnh hưởng con người về lâu dài.

Đáp án đúng: Bioethics. Quyết định phác đồ điều trị cho bệnh nhân thuộc phạm vi ĐẠO ĐỨC Y SINH (bioethics).

Đáp án đúng: All events, past, present, and future, are determined in advance.. Predeterminism: mọi sự kiện — quá khứ, hiện tại, tương lai — đều đã được định đoạt từ trước. A là thuyết tất định có chỗ cho can thiệp, C là tự do ý chí, D là tiền định thần học.

Đáp án đúng: Consolidating interests through mergers and acquisitions ; Locking out smaller players, leading to monopolies or cartels. Bá quyền doanh nghiệp: thâu tóm qua M&A (A) và CHẶN ĐƯỜNG đối thủ nhỏ, dẫn tới độc quyền/cartel (D).